<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="nl">
	<id>https://www.tutiwiki.nl/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=Admintutiwiki</id>
	<title>tutiwiki - Gebruikersbijdragen [nl]</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://www.tutiwiki.nl/api.php?action=feedcontributions&amp;feedformat=atom&amp;user=Admintutiwiki"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Speciaal:Bijdragen/Admintutiwiki"/>
	<updated>2026-11-16T20:01:54Z</updated>
	<subtitle>Gebruikersbijdragen</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.36.2</generator>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Onderdelen&amp;diff=3537</id>
		<title>Onderdelen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Onderdelen&amp;diff=3537"/>
		<updated>2026-10-20T12:32:43Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[File:Overzicht.jpg|center|900px]]&lt;br /&gt;
{| |-&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1 Cilinderdeksel achter|| 2 [[Kleppen |Inlaatklep achter]]|| 3 [[Cilinder]]|| 4 [[Zuiger]]|| 5 [[Zuiger|Zuigerstang]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 6 [[Kleppen |Inlaatklep voor]]|| 7	[[Cilinderdeksel]]|| 8	[[Pakkingbus]]||9 Olie-afdichting|| 10 [[Klepbewegingsmechanisme|Klepbeweging]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 11 [[Kruishoofd]]|| 12 [[Kruishoofd|Kruishoofdpen]]|| 13 Leislof|| 14 [[Leibaan]]|| 15 [[Drijfstang]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 16 [[Steunlager]]||17 [[Vliegwiel]]|| 18 [[Krukpen]]|| 19 [[Krukas]]|| 20 [[Hoofdstoomafsluiter machine|Hoofdstoomafsluiter ]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 21 [[Condensor]]|| 22 [[Natte luchtpomp]] || 23 [[Afsluiter koelwater]] || 24 [[Plunjerpomp]] || 25 [[Werking van de regulateur|Regulateur]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 26 [[Stoomdroger]] || 27 [[Oliepomp krukas]] || 28 [[Regulateur#Verstellen van het verstelbaar excentriek met de hand.|Handwiel regulateur]] || 29 [[Cilinderoliepomp]] || 30 [[Excentriek]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 31 Toerenteller&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
Een van de belangrijkste onderdelen van de stoommachine is de [[cilinder]] (3), waarin de zuiger heen en weer beweegt. Omdat de [[zuiger]] (4) op de cilinderwand rust, spreken we van een slepende zuiger. De zuiger is met een zware bronzen moer stevig aan de zuigerstang (5) bevestigd. Het andere einde van de zuigerstang is in het conisch uitgeboorde kruishoofd vastgezet met twee zware spieën. Aan de voor- en achterzijde wordt de cilinder afgesloten met een [[cilinderdeksel]] (1,7). In het hart van het voorste cilinderdeksel is de [[pakkingbus]] (8) gemonteerd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De pakkingbus zorgt ervoor dat de zuigerstang door het deksel kan bewegen zonder dat er bij overdruk in de cilinder stoom langs de zuigerstang lekt en bij onderdruk lucht naar binnen wordt gezogen waardoor het vacuüm in de condensor verstoord wordt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De heen- en weergaande beweging van de zuiger wordt door het drijfstang-krukmechanisme omgezet in een draaiende beweging van de krukas. Het drijfstang-krukmechanisme bestaat uit de zuigerstang, het [[kruishoofd]] (11), de [[drijfstang]] (15) en de kruk. Het kogelvormige kruishoofd vormt de scharnierende verbinding tussen de heen- en weergaande zuigerstang en de op en neer bewegende drijfstang. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het kruishoofd is voorzien van twee gegoten ijzeren leisloffen met grote draagvlakken. Elke leislof (13) glijdt over een [[leibaan]] (14). De leibanen vangen de krachten op die in het kruishoofd optreden tengevolge van de schuine standen van de drijfstang. De onderste leibaan vangt tevens het gewicht op van het kruishoofd en van een gedeelte van de zuigerstang en de drijfstang. De leisloffen en de leibanen dwingen het kruishoofd volgens de hartlijn van de machine te blijven bewegen. De drijfstang vormt de verbinding tussen het kruishoofd en de [[Kruk|kruk]]. Het ene einde van de drijfstang beweegt om de kruishoofdpen (12), terwijl de [[krukpen]] (18) in het andere einde van de drijfstang draait.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De [[Krukas|krukas]] is de hoofdas van de machine. De krukas ligt in twee [[Hoofdlager|hoofdlagers]]. Aan de krukas is door middel van een klemkoppeling de bemalingspomp gekoppeld. Voor een regelmatige gang van de machine is op de krukas een [[vliegwiel]] (17) aangebracht. De velg van het vliegwiel is aan de binnenzijde voorzien van een tandkrans om de machine te kunnen tornen. [[Tornen]] komt van het Engelse to turn en betekend ronddraaien. De torninrichting bestaat uit een lange hefboom met een pal die in de tandkrans grijpt. Met de hefboom kan de machine in elke gewenste stand gezet worden. Op de krukas bevinden zich verder nog het excentriek voor het aandrijven van de [[Plunjerpomp|ketelvoedingpomp]], de regulateur, het excentriek voor het bewegen van de [[inlaatkleppen]] en de kruk voor het aandrijven van de [[natte luchtpomp]]. Verder drijft een ketting vanaf de krukas de [[Oliepomp|oliepomp]] aan. Het einde van de krukas draagt in een zelfsmerend ringlager. De [[regulateur]] zorgt ervoor dat het toerental van de machine niet te hoog wordt. De inlaatkleppen bevinden zich in de cilinderdeksels. Een bezwaar hiervan is dat als het cilinderdeksel gedemonteerd moet worden voor zuigerinspectie, de stoomtoevoerleiding en een gedeelte van [[Klepbewegingsmechanisme|het stangenstelsel voor de klepbeweging]] ook verwijderd moeten worden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De stoom die in de cilinder wordt toegelaten oefent op de zuiger een grote kracht uit. Deze kracht wordt via de zuigerstang, het kruishoofd, de drijfstang en de krukas overgebracht op de hoofdlagers. Om de cilinder en de hoofdlagers op hun plaats te houden zijn zij door een zogenaamd vork- of gaffelframe met elkaar verbonden. Bij een vork- of gaffelframe is aan weerszijden van de dubbele kruk een hoofdlager geplaatst. Het frame (16)is geheel gesloten omdat smering onder druk wordt toegepast. De onderkant van het frame is vlak en rust op een betonnen fundatie.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Onderdelen&amp;diff=3536</id>
		<title>Onderdelen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Onderdelen&amp;diff=3536"/>
		<updated>2026-10-20T12:30:36Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[File:Overzicht.jpg|center|900px]]&lt;br /&gt;
{| |-&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;| &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1 Cilinderdeksel achter|| 2 [[Kleppen |Inlaatklep achter]]|| 3 [[Cilinder]]|| 4 [[Zuiger]]|| 5 [[Zuiger|Zuigerstang]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 6 [[Kleppen |Inlaatklep voor]]|| 7	[[Cilinderdeksel]]|| 8	[[Pakkingbus]]||9 Olie-afdichting|| 10 [[Klepbewegingsmechanisme|Klepbeweging]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 11 [[Kruishoofd]]|| 12 [[Kruishoofd|Kruishoofdpen]]|| 13 Leislof|| 14 [[Leibaan]]|| 15 [[Drijfstang]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 16 [[Steunlager]]||17 [[Vliegwiel]]|| 18 [[Krukpen]]|| 19 [[Krukas]]|| 20 [[Hoofdstoomafsluiter machine|Hoofdstoomafsluiter ]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 21 [[Condensor]]|| 22 [[Natte luchtpomp]] || 23 [[Afsluiter koelwater]] || 24 [[Plunjerpomp]] || 25 [[Regulateur]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 26 [[Stoomdroger]] || 27 [[Oliepomp krukas]] || 28 [[Regulateur#Verstellen van het verstelbaar excentriek met de hand.|Handwiel regulateur]] || 29 [[Cilinderoliepomp]] || 30 [[Excentriek]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 31 Toerenteller&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
Een van de belangrijkste onderdelen van de stoommachine is de [[cilinder]] (3), waarin de zuiger heen en weer beweegt. Omdat de [[zuiger]] (4) op de cilinderwand rust, spreken we van een slepende zuiger. De zuiger is met een zware bronzen moer stevig aan de zuigerstang (5) bevestigd. Het andere einde van de zuigerstang is in het conisch uitgeboorde kruishoofd vastgezet met twee zware spieën. Aan de voor- en achterzijde wordt de cilinder afgesloten met een [[cilinderdeksel]] (1,7). In het hart van het voorste cilinderdeksel is de [[pakkingbus]] (8) gemonteerd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De pakkingbus zorgt ervoor dat de zuigerstang door het deksel kan bewegen zonder dat er bij overdruk in de cilinder stoom langs de zuigerstang lekt en bij onderdruk lucht naar binnen wordt gezogen waardoor het vacuüm in de condensor verstoord wordt.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De heen- en weergaande beweging van de zuiger wordt door het drijfstang-krukmechanisme omgezet in een draaiende beweging van de krukas. Het drijfstang-krukmechanisme bestaat uit de zuigerstang, het [[kruishoofd]] (11), de [[drijfstang]] (15) en de kruk. Het kogelvormige kruishoofd vormt de scharnierende verbinding tussen de heen- en weergaande zuigerstang en de op en neer bewegende drijfstang. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het kruishoofd is voorzien van twee gegoten ijzeren leisloffen met grote draagvlakken. Elke leislof (13) glijdt over een [[leibaan]] (14). De leibanen vangen de krachten op die in het kruishoofd optreden tengevolge van de schuine standen van de drijfstang. De onderste leibaan vangt tevens het gewicht op van het kruishoofd en van een gedeelte van de zuigerstang en de drijfstang. De leisloffen en de leibanen dwingen het kruishoofd volgens de hartlijn van de machine te blijven bewegen. De drijfstang vormt de verbinding tussen het kruishoofd en de [[Kruk|kruk]]. Het ene einde van de drijfstang beweegt om de kruishoofdpen (12), terwijl de [[krukpen]] (18) in het andere einde van de drijfstang draait.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De [[Krukas|krukas]] is de hoofdas van de machine. De krukas ligt in twee [[Hoofdlager|hoofdlagers]]. Aan de krukas is door middel van een klemkoppeling de bemalingspomp gekoppeld. Voor een regelmatige gang van de machine is op de krukas een [[vliegwiel]] (17) aangebracht. De velg van het vliegwiel is aan de binnenzijde voorzien van een tandkrans om de machine te kunnen tornen. [[Tornen]] komt van het Engelse to turn en betekend ronddraaien. De torninrichting bestaat uit een lange hefboom met een pal die in de tandkrans grijpt. Met de hefboom kan de machine in elke gewenste stand gezet worden. Op de krukas bevinden zich verder nog het excentriek voor het aandrijven van de [[Plunjerpomp|ketelvoedingpomp]], de regulateur, het excentriek voor het bewegen van de [[inlaatkleppen]] en de kruk voor het aandrijven van de [[natte luchtpomp]]. Verder drijft een ketting vanaf de krukas de [[Oliepomp|oliepomp]] aan. Het einde van de krukas draagt in een zelfsmerend ringlager. De [[regulateur]] zorgt ervoor dat het toerental van de machine niet te hoog wordt. De inlaatkleppen bevinden zich in de cilinderdeksels. Een bezwaar hiervan is dat als het cilinderdeksel gedemonteerd moet worden voor zuigerinspectie, de stoomtoevoerleiding en een gedeelte van [[Klepbewegingsmechanisme|het stangenstelsel voor de klepbeweging]] ook verwijderd moeten worden.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De stoom die in de cilinder wordt toegelaten oefent op de zuiger een grote kracht uit. Deze kracht wordt via de zuigerstang, het kruishoofd, de drijfstang en de krukas overgebracht op de hoofdlagers. Om de cilinder en de hoofdlagers op hun plaats te houden zijn zij door een zogenaamd vork- of gaffelframe met elkaar verbonden. Bij een vork- of gaffelframe is aan weerszijden van de dubbele kruk een hoofdlager geplaatst. Het frame (16)is geheel gesloten omdat smering onder druk wordt toegepast. De onderkant van het frame is vlak en rust op een betonnen fundatie.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Excentrieken&amp;diff=3535</id>
		<title>Excentrieken</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Excentrieken&amp;diff=3535"/>
		<updated>2026-10-20T12:29:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[stoomverdeling]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Werking van een excentriek===&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
[[File:excentriekklein.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
De werking van een excentriek wordt gebruikt om een draaiende beweging om te zetten in een heen- en weer gaande beweging.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In dit voorbeeld worden twee excentrieken over elkaar gelegd, het eerste, vaste excentriek is gemonteerd op de krukas. Door de dunne kant van het vaste excentriek (binnenexcentriek) naast de dikke kant van het verstelbare excentriek te draaien ontstaat de uitslag zoals achter de aanwijzer te zien is. Deze uitslag is gering.&lt;br /&gt;
[[File:excentriekgroot.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Als de dunne kant van het vaste excentriek tegen de dunne kant van het verstelbaar wordt geplaatst is de uitslag groot.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De regulateur van onze machines werkt door het verstelbare excentriek te verdraaien. Daardoor is de uitslag van de twee excentrieken samen in te stellen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Naast de regulateur wordt het principe van een excentriek ook gebruikt in de [[plunjerpomp|voedingspompen]] op de machines.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Stoomverdeling&amp;diff=3534</id>
		<title>Stoomverdeling</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Stoomverdeling&amp;diff=3534"/>
		<updated>2026-10-20T12:28:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]]&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Algemeen===&lt;br /&gt;
Voor een goede werking van de stoommachine is het noodzakelijk dat de toevoer van verse stoom en de afvoer van afgewerkte stoom aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste zuigerstanden plaatsvinden. Omdat de zuiger en de kruk met elkaar verbonden zijn, zal iedere zuigerstand corresponderen met een bepaalde krukstand. Het toevoeren van verse stoom en het afvoeren van afgewerkte stoom, beurtelings aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste krukstanden, noemt men de stoomverdeling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*'''Kleppen'''&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Klepstoel]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Dubbelzittingklep]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Klepkooi]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Nok]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Hefkracht klep]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
*[[Stangenstelsel]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Verstelinrichting]]&lt;br /&gt;
**[[Verstelweg en excentriciteit]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Stand van het binnenexcentriek t.o.v. de kruk]]&lt;br /&gt;
**[[excentriek|Excentrieken]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Werking van de regulateur]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Berekening van de regulateur]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
*[[Krukstanden]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Absolute 0-vulling en 00-vulling==&lt;br /&gt;
De cilindervulling is gedefinieerd als de weg die de zuiger  aflegt  vanuit het dode punt  tot het  moment waarop de desbetreffende inlaatklep sluit. &lt;br /&gt;
Bij 0-vulling (0% vulling) kan de cilinder nog iets stoom krijgen door de voorinlaat. Bij absolute 0-vulling (00-vulling) blijft de inlaatklep gesloten en krijgt de cilinder geen stoom.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Werking_van_de_overtoerenbeveiliging&amp;diff=3533</id>
		<title>Werking van de overtoerenbeveiliging</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Werking_van_de_overtoerenbeveiliging&amp;diff=3533"/>
		<updated>2026-10-20T12:28:00Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: Admintutiwiki heeft pagina Werking van de overtoerenbeveiliging hernoemd naar Werking van de regulateur&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#DOORVERWIJZING [[Werking van de regulateur]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Werking_van_de_regulateur&amp;diff=3532</id>
		<title>Werking van de regulateur</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Werking_van_de_regulateur&amp;diff=3532"/>
		<updated>2026-10-20T12:28:00Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: Admintutiwiki heeft pagina Werking van de overtoerenbeveiliging hernoemd naar Werking van de regulateur&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
===Algemeen===&lt;br /&gt;
Tijdens het draaien van de machine werkt op de gewichten de centrifugaalkracht. De centrifugaalkracht C grijpt aan in het zwaartepunt Z van het gewicht en is radiaal gericht. De centrifugaalkracht kan voor elk gewicht berekend worden met de formule:&lt;br /&gt;
        πn &lt;br /&gt;
 C= m {----}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OZ&lt;br /&gt;
        30&lt;br /&gt;
Hierin is m de massa van het gewicht in kg, n het aantal omw/min en OZ de afstand in meters van het hart&lt;br /&gt;
O van de krukas tot het zwaartepunt Z.&lt;br /&gt;
[[file:Regulateur dwarsdoorsnede.jpg|right|500px]]&lt;br /&gt;
Wanneer bij een bepaalde stand van de gewichten het effectief vermogen (asvermogen) van de machine groter is dan het krachtverbruik van de pomp neemt het aantal omwentelingen toe. Er ontstaat een grotere centrifugaalkracht C waardoor de gewichten naar buiten bewegen. De koppelstangbout (5) doorloopt daarbij een gedeelte van de boog CD. De koppelstang (7) neemt de koppelstangbout (6) van het verstelbaar excentriek mee en het verstelbaar excentriek draait linksom. Het middelpunt van het verstelbaar excentriek beweegt daarbij over de verstelweg richting E2. De resulterende excentriciteit en de vulling worden dan kleiner (zie [[Excentriek]]). De gewichten bewegen naar buiten tot de vulling een waarde heeft bereikt waarbij het effectief vermogen van de machine gelijk is geworden aan het krachtverbruik van de pomp. Het aantal omwentelingen is dan weer constant en de regulateur heeft een andere evenwichtsstand ingenomen.&lt;br /&gt;
Als de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de regulateur buiten beschouwing worden gelaten werken er in de evenwichtsstand twee krachten op elk gewicht namelijk, de centrifugaalkracht C en de veerkracht V. In de evenwichtsstand geldt dan de evenwichtsvergelijking:&lt;br /&gt;
 C x h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt; = V x h&amp;lt;sub&amp;gt;v&amp;lt;/sub&amp;gt;      [2].&lt;br /&gt;
De hefboomsarmen h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt;  en h&amp;lt;sub&amp;gt;v&amp;lt;/sub&amp;gt; zijn de loodrechte afstanden tussen het draaipunt van het gewicht en de werklijn van de centrifugaalkracht C en de veerkracht V. De eigen wrijving van de regulateur bestaat in hoofdzaak uit de wrijving tussen het gewicht en tap 13 en tussen het veeroog en tap 14.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Regulateur langsdoorsnede.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
Onderdelenlijst van beide tekeningen&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1 Regulateurschijf|| 2 gewicht|| 3 Veer*&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 4 Moer*|| 5 Koppelstangbout || 6 Koppelstangbout&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 7 Koppelstang*|| 8 Schuifbus|| 9 Spie&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 10 Stootblokje* || 11 Stootblokje*|| 12 Opening in regulateurschijf&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 13 Tap (draaipunt gewicht)|| 14 Tap (bevestigingspunt veer)|| 15 Regulateur-schijfnaaf**&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 16 Sleuf in regulateurschijf-naaf**|| 17 Nok op schuifbus**|| 18 Stelring**&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 19 Sierkap** || ||&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
een *   positienummer alleen aangegeven in bovenste tekening&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
twee **  positienummer alleen aangegeven in onderste tekening&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Wegvallen van de belasting.===&lt;br /&gt;
Als de pomp afslaat valt het krachtverbruik van de pomp weg. De gewichten slaan maximaal uit tegen de stootblokjes (figuur pos 11). Het verstelbaar excentriek wordt nu zover teruggedraaid en de vulling zo klein dat de onbelaste machine niet op hol slaat, maar onbelast blijft doordraaien. &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Op dat moment werkt de regulateur ook als overtoerenbeveiliging.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Het instellen van het aantal omwentelingen===&lt;br /&gt;
Het juiste aantal omwentelingen kan worden ingesteld door de veer de juiste voorspanning te geven. Met de moeren (figuur pos 4) kan de veerspanning vergroot of verkleind worden. Door de moeren aan te draaien wordt de veerspanning vergroot en neemt het aantal omwentelingen toe. Door de moeren terug te draaien vindt het omgekeerde plaats. De voorspanning van de veer moet zo ingesteld zijn dat n = 200 omw/min.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Weerstand in het verstelmechanisme===&lt;br /&gt;
Bij een constant aantal omwentelingen wordt de weerstand in het verstelmechanisme voor een groot gedeelte  bepaald door de wrijving tussen het binnenexcentriek en het verstelbaar excentriek. Deze wrijving wordt veroorzaakt door:&lt;br /&gt;
*  De centrifugaalkracht die werkt op het verstelbaar excentriek en waarvan het aangrijpingspunt ligt in het zwaartepunt van het excentriek. Door het aanbrengen van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek | contragewicht]] is het zwaartepunt van het verstelbaar excentriek naar het middelpunt M&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; van het binnenexcentriek gebracht. &lt;br /&gt;
De centrifugaalkracht is nu&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
         πn&lt;br /&gt;
 C = m {-----} &amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OM&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
         30&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hierin is m de massa van het verstelbaar excentriek en OM&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; de afstand van het zwaartepunt tot het hart van de krukas.&lt;br /&gt;
*   Het grote wrijvingsmoment dat ontstaat door de grote straal van het binnenexcentriek en veroorzaakt wordt door de massa van het verstelbaar excentriek.&lt;br /&gt;
De wrijving tussen binnenexcentriek en verstelbaar excentriek is statische wrijving. Statische wrijving treedt op als beide excentrieken niet bewegen ten opzichte van elkaar en dat is bij een constant aantal omwentelingen het geval. Ook de eigen wrijving van de regulateur is statische wrijving. De statische wrijving is de weerstand die overwonnen moet worden om het verstelbaar excentriek in beweging te krijgen. De statische wrijving kan gebruikt worden om de afmetingen van de veer te verkleinen en de terugwerking vanuit de stoomverdeling op te vangen. Op het verstelbaar excentriek is een [[Stauffer vetpotten]]  aangebracht waarmee vet tussen de loopvlakken van het binnenexcentriek en verstelbaar excentriek geperst kan worden om vreten te voorkomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Terugwerking vanuit de stoomverdeling===&lt;br /&gt;
De terugwerking vanuit de stoomverdeling ontstaat tijdens het openen van de inlaatkleppen en veroorzaakt tweemaal per omwenteling een stoot in de excentriekstang. Het verstelbaar excentriek wordt door deze stoot niet versteld omdat de extra wrijving die hierdoor ontstaat tussen excentriekbeugel en verstelbaar excentriek kleiner is dan de statische wrijving tussen binnenexcentriek en verstelbaar excentriek. Hier treedt zelfremmendheid op. Zelfremmendheid treedt op in een mechanisme als alle krachten in evenwicht zijn met de wrijvingskracht van de statische wrijving zonder dat deze de maximale waarde bereikt. Om de wrijving tussen de excentriekbeugel en het verstelbaar excentriek te verminderen worden de loopvlakken gesmeerd met olie.&lt;br /&gt;
[[File:Regulateur gewichten.jpg|800px]]&lt;br /&gt;
[[file:Regulateur schema.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
===Tangentiële traagheidskracht===&lt;br /&gt;
Op de gewichten werkt gedurende de snelheidsverandering (versnelling of vertraging) van de machine een tangentiële traagheidskracht. Deze kracht T grijpt aan in het zwaartepunt van het gewicht, staat loodrecht op OZ en is tegengesteld gericht aan de snelheidsverandering. Bij een toename van het aantal omwentelingen is de richting van de tangentiële traagheidskracht tegen de draairichting van de machine  en bij een afname in de draairichting. Bij een toename van het aantal omwentelingen is het moment van de tangentiële traagheidskracht T x h&amp;lt;sub&amp;gt;t&amp;lt;/sub&amp;gt;, ten opzichte van het draaipunt van het gewicht, tegengesteld gericht aan het moment van de centrifugaalkracht C x h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt;  en bij een afname van het aantal omwentelingen gelijk gericht aan het moment van de centrifugaalkracht C x h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt;. In beide gevallen werkt deze tangentiële traagheidskracht het verplaatsen van de gewichten tegen. De invloed van de tangentiële traagheid is niet steeds dezelfde omdat bij een andere stand van de gewichten een andere waarde van de hefboomsarm h&amp;lt;sub&amp;gt;t&amp;lt;/sub&amp;gt; behoort.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Uitslaan van de gewichten===&lt;br /&gt;
De regulateur zal niet bij iedere snelheidsverandering van de machine van stand veranderen. De weerstanden (traagheidskrachten en wrijving), die tijdens het versnellen of vertragen in het klepbewegingsmechanisme en de regulateur ontstaan, moeten eerst overwonnen worden voordat de gewichten naar buiten of naar binnen bewegen. Het aantal omwentelingen zal dus eerst met een bepaalde hoeveelheid moeten toe- of afnemen voor de regulateur met de verstelbeweging begint. Als daarna de snelheidsverandering van de machine nog voortduurt, zullen de gewichten naar buiten of naar binnen bewegen tot er een nieuwe evenwichtsstand gevonden is.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Stoomverdeling&amp;diff=3531</id>
		<title>Stoomverdeling</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Stoomverdeling&amp;diff=3531"/>
		<updated>2026-10-20T12:27:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]]&amp;lt;/div&amp;gt;&lt;br /&gt;
===Algemeen===&lt;br /&gt;
Voor een goede werking van de stoommachine is het noodzakelijk dat de toevoer van verse stoom en de afvoer van afgewerkte stoom aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste zuigerstanden plaatsvinden. Omdat de zuiger en de kruk met elkaar verbonden zijn, zal iedere zuigerstand corresponderen met een bepaalde krukstand. Het toevoeren van verse stoom en het afvoeren van afgewerkte stoom, beurtelings aan de voor- en achterzijde van de stoomcilinder bij de juiste krukstanden, noemt men de stoomverdeling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
*'''Kleppen'''&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Klepstoel]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Dubbelzittingklep]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Klepkooi]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Nok]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Hefkracht klep]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
*[[Stangenstelsel]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[Overtoerenbeveiliging]] &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Verstelinrichting]]&lt;br /&gt;
**[[Verstelweg en excentriciteit]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Stand van het binnenexcentriek t.o.v. de kruk]]&lt;br /&gt;
**[[excentriek|Excentrieken]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Werking van de overtoerenbeveiliging]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
**[[Berekening van de regulateur]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
*[[Krukstanden]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==Absolute 0-vulling en 00-vulling==&lt;br /&gt;
De cilindervulling is gedefinieerd als de weg die de zuiger  aflegt  vanuit het dode punt  tot het  moment waarop de desbetreffende inlaatklep sluit. &lt;br /&gt;
Bij 0-vulling (0% vulling) kan de cilinder nog iets stoom krijgen door de voorinlaat. Bij absolute 0-vulling (00-vulling) blijft de inlaatklep gesloten en krijgt de cilinder geen stoom.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_overtoerenbeveiliging&amp;diff=3530</id>
		<title>Berekening van de overtoerenbeveiliging</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_overtoerenbeveiliging&amp;diff=3530"/>
		<updated>2026-10-20T12:27:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: Admintutiwiki heeft pagina Berekening van de overtoerenbeveiliging hernoemd naar Berekening van de regulateur over een doorverwijzing&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;#DOORVERWIJZING [[Berekening van de regulateur]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_regulateur&amp;diff=3529</id>
		<title>Berekening van de regulateur</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_regulateur&amp;diff=3529"/>
		<updated>2026-10-20T12:27:03Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: Admintutiwiki heeft pagina Berekening van de overtoerenbeveiliging hernoemd naar Berekening van de regulateur over een doorverwijzing&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[stoomverdeling]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
===Algemeen===&lt;br /&gt;
Hieronder volgt een eenvoudige berekening van de regulateur. De bedoeling van deze berekening is een beter inzicht te geven in de werking van de regulateur.&lt;br /&gt;
Bij deze berekening worden de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de beveiliging buiten beschouwing gelaten.&lt;br /&gt;
De berekening wordt voor één gewicht uitgevoerd omdat beide gewichten hetzelfde zijn.&lt;br /&gt;
Het is voldoende om voor twee standen van het gewicht de berekening uit te voeren. Hiervoor worden de binnenstand en de buitenstand van het gewicht genomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Onregelmatigheid===&lt;br /&gt;
Voor de [[Onregelmatigheidsgraad|onregelmatigheid]]  wordt aangenomen δ = 4 %.&lt;br /&gt;
                                     n&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;-n&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
 De onregelmatigheidsgraad δ = ------------------- &lt;br /&gt;
                                n&amp;lt;sub&amp;gt;normaal of gemiddeld&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Uit deze formule volgt nu n&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 196 omw/min en n&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 204 omw/min, wanneer n&amp;lt;sub&amp;gt;normaal&amp;lt;/sub&amp;gt; = 200 omw/min.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Centrifugaalkracht===&lt;br /&gt;
C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de centrifugaalkracht van het gewicht in de binnenstand. C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de centrifugaalkracht van het gewicht in de buitenstand.&lt;br /&gt;
OZ&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;  is de afstand van het zwaartepunt van het gewicht tot het hart van de as bij gewicht in de binnen stand, OZ&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 167,8 mm = 0,168 m.&lt;br /&gt;
OZ&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de afstand van het zwaartepunt van het gewicht tot het hart van de as bij het gewicht in de buiten- stand, OZ&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 224,9 mm = 0,225 m.&lt;br /&gt;
De massa van het gewicht m = 24 kg.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens de formule is &lt;br /&gt;
        pi.n&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;              pi.196&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = m{-----}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OZ&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; =  24 {-------}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; X 0,168 = 1699N&lt;br /&gt;
         30                 30&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
        pi.n&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;              pi.204&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = m{-----}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OZ&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; =  24 {-------}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; X 0,225 = 2464N&lt;br /&gt;
         30                 30&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Veerspanning===&lt;br /&gt;
V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de veerspanning bij het gewicht in de binnenstand, dit is de voorspanning van de veer. V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de veerspanning bij het gewicht in de buitenstand.&lt;br /&gt;
h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 232,5 mm. h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 226,4 mm. h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 85,3 mm. h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 82,4 mm.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De veerspanning kan berekend worden met de volgende formule&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt;              232,5&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt; = V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt;  ----&amp;gt; V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; -----  = 1699 x ------- = 4361N&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt;              85,3&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt;              226,4&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt; = V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt;  ----&amp;gt; V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; -----  = 2464 x ------- = 6770N&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt;              82,4&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Sterkte van de veer===&lt;br /&gt;
De sterkte van de veer moet eerst berekend worden. Schroefveren worden belast op wringing. De draaddikte van de veer kan berekend worden met de formule:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
         -----          ----------------&lt;br /&gt;
       / 5V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;r         / 5 x 6770 x 32,5&lt;br /&gt;
 d=\3 / ------  = \3 /------------------ = 13,5 mm&lt;br /&gt;
    \/    τ&amp;lt;sub&amp;gt;w&amp;lt;/sub&amp;gt;       \/        450&lt;br /&gt;
Hierin is de toelaatbare wringspanning τ&amp;lt;sub&amp;gt;w&amp;lt;/sub&amp;gt;= 450 N/mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;  en r =32,5 mm, dit is de gemiddelde veerstraal opgemeten van de tekening van de regulateur. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Veerconstante===&lt;br /&gt;
De veerconstante is de kracht die nodig is om de veer 1 mm uit te rekken.&lt;br /&gt;
De uitrekking van de veer tussen de binnenstand en de buitenstand van het gewicht bedraagt&lt;br /&gt;
L&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; – L&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 310,5 – 289,6 = 20,9 mm bij een toename van de veerspanning van V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; naar V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De veerconstante &lt;br /&gt;
            V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; - V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;            6770 - 4631&lt;br /&gt;
 f = ----------------------  = ----------- = 102,3 N / mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
     uitrekking van de veer        20,9&lt;br /&gt;
===Aantal windingen===&lt;br /&gt;
Het aantal werkende windingen n van de veer kan berekend worden met de formule: &lt;br /&gt;
      Gd&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;      83.000 x 13,5&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
 n = -----  = ------------------ = 12,3&lt;br /&gt;
     64fr&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;    64 x 102,3 x 32,5&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
In deze formule is:&lt;br /&gt;
* G de materiaal constante (glijdingsmodulus), G= 83.000 N/mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
* d de draaddikte in mm&lt;br /&gt;
* f de veerconstante in N/mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
* r de gemiddelde veerstraal in mm&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De berekende veer heeft een uitwendige diameter van 65+13,5=78,5 mm, een draaddikte van 13,5 mm en&lt;br /&gt;
12,3 werkzame windingen.&lt;br /&gt;
De berekende veer is groter dan de werkelijke veer omdat de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de regulateur buiten beschouwing zijn gelaten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Regulateur berekening veren.jpg|center|700px]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_regulateur&amp;diff=3528</id>
		<title>Berekening van de regulateur</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Berekening_van_de_regulateur&amp;diff=3528"/>
		<updated>2026-10-20T12:26:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[stoomverdeling]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
===Algemeen===&lt;br /&gt;
Hieronder volgt een eenvoudige berekening van de regulateur. De bedoeling van deze berekening is een beter inzicht te geven in de werking van de regulateur.&lt;br /&gt;
Bij deze berekening worden de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de beveiliging buiten beschouwing gelaten.&lt;br /&gt;
De berekening wordt voor één gewicht uitgevoerd omdat beide gewichten hetzelfde zijn.&lt;br /&gt;
Het is voldoende om voor twee standen van het gewicht de berekening uit te voeren. Hiervoor worden de binnenstand en de buitenstand van het gewicht genomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Onregelmatigheid===&lt;br /&gt;
Voor de [[Onregelmatigheidsgraad|onregelmatigheid]]  wordt aangenomen δ = 4 %.&lt;br /&gt;
                                     n&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;-n&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
 De onregelmatigheidsgraad δ = ------------------- &lt;br /&gt;
                                n&amp;lt;sub&amp;gt;normaal of gemiddeld&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Uit deze formule volgt nu n&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 196 omw/min en n&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 204 omw/min, wanneer n&amp;lt;sub&amp;gt;normaal&amp;lt;/sub&amp;gt; = 200 omw/min.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Centrifugaalkracht===&lt;br /&gt;
C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de centrifugaalkracht van het gewicht in de binnenstand. C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de centrifugaalkracht van het gewicht in de buitenstand.&lt;br /&gt;
OZ&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;  is de afstand van het zwaartepunt van het gewicht tot het hart van de as bij gewicht in de binnen stand, OZ&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 167,8 mm = 0,168 m.&lt;br /&gt;
OZ&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de afstand van het zwaartepunt van het gewicht tot het hart van de as bij het gewicht in de buiten- stand, OZ&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 224,9 mm = 0,225 m.&lt;br /&gt;
De massa van het gewicht m = 24 kg.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Volgens de formule is &lt;br /&gt;
        pi.n&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;              pi.196&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = m{-----}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OZ&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; =  24 {-------}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; X 0,168 = 1699N&lt;br /&gt;
         30                 30&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
        pi.n&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;              pi.204&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = m{-----}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OZ&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; =  24 {-------}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; X 0,225 = 2464N&lt;br /&gt;
         30                 30&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Veerspanning===&lt;br /&gt;
V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de veerspanning bij het gewicht in de binnenstand, dit is de voorspanning van de veer. V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de veerspanning bij het gewicht in de buitenstand.&lt;br /&gt;
h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 232,5 mm. h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 226,4 mm. h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 85,3 mm. h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt; is de hefboomsarm van V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; , h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt; = 82,4 mm.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De veerspanning kan berekend worden met de volgende formule&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt;              232,5&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;c1&amp;lt;/sub&amp;gt; = V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt;  ----&amp;gt; V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = C&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; -----  = 1699 x ------- = 4361N&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;v1&amp;lt;/sub&amp;gt;              85,3&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt;              226,4&lt;br /&gt;
 C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;c2&amp;lt;/sub&amp;gt; = V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; x h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt;  ----&amp;gt; V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; = C&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; -----  = 2464 x ------- = 6770N&lt;br /&gt;
                                   h&amp;lt;sub&amp;gt;v2&amp;lt;/sub&amp;gt;              82,4&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Sterkte van de veer===&lt;br /&gt;
De sterkte van de veer moet eerst berekend worden. Schroefveren worden belast op wringing. De draaddikte van de veer kan berekend worden met de formule:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
         -----          ----------------&lt;br /&gt;
       / 5V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;r         / 5 x 6770 x 32,5&lt;br /&gt;
 d=\3 / ------  = \3 /------------------ = 13,5 mm&lt;br /&gt;
    \/    τ&amp;lt;sub&amp;gt;w&amp;lt;/sub&amp;gt;       \/        450&lt;br /&gt;
Hierin is de toelaatbare wringspanning τ&amp;lt;sub&amp;gt;w&amp;lt;/sub&amp;gt;= 450 N/mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;  en r =32,5 mm, dit is de gemiddelde veerstraal opgemeten van de tekening van de regulateur. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Veerconstante===&lt;br /&gt;
De veerconstante is de kracht die nodig is om de veer 1 mm uit te rekken.&lt;br /&gt;
De uitrekking van de veer tussen de binnenstand en de buitenstand van het gewicht bedraagt&lt;br /&gt;
L&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; – L&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; = 310,5 – 289,6 = 20,9 mm bij een toename van de veerspanning van V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; naar V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt;. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De veerconstante &lt;br /&gt;
            V&amp;lt;sub&amp;gt;2&amp;lt;/sub&amp;gt; - V&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;            6770 - 4631&lt;br /&gt;
 f = ----------------------  = ----------- = 102,3 N / mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
     uitrekking van de veer        20,9&lt;br /&gt;
===Aantal windingen===&lt;br /&gt;
Het aantal werkende windingen n van de veer kan berekend worden met de formule: &lt;br /&gt;
      Gd&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;      83.000 x 13,5&amp;lt;sup&amp;gt;4&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
 n = -----  = ------------------ = 12,3&lt;br /&gt;
     64fr&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;    64 x 102,3 x 32,5&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
In deze formule is:&lt;br /&gt;
* G de materiaal constante (glijdingsmodulus), G= 83.000 N/mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
* d de draaddikte in mm&lt;br /&gt;
* f de veerconstante in N/mm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;&lt;br /&gt;
* r de gemiddelde veerstraal in mm&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De berekende veer heeft een uitwendige diameter van 65+13,5=78,5 mm, een draaddikte van 13,5 mm en&lt;br /&gt;
12,3 werkzame windingen.&lt;br /&gt;
De berekende veer is groter dan de werkelijke veer omdat de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de regulateur buiten beschouwing zijn gelaten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Regulateur berekening veren.jpg|center|700px]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Werking_van_de_regulateur&amp;diff=3527</id>
		<title>Werking van de regulateur</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Werking_van_de_regulateur&amp;diff=3527"/>
		<updated>2026-10-20T12:25:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: /* Wegvallen van de belasting. */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Stoommachine]] | [[Stoomverdeling]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
===Algemeen===&lt;br /&gt;
Tijdens het draaien van de machine werkt op de gewichten de centrifugaalkracht. De centrifugaalkracht C grijpt aan in het zwaartepunt Z van het gewicht en is radiaal gericht. De centrifugaalkracht kan voor elk gewicht berekend worden met de formule:&lt;br /&gt;
        πn &lt;br /&gt;
 C= m {----}&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OZ&lt;br /&gt;
        30&lt;br /&gt;
Hierin is m de massa van het gewicht in kg, n het aantal omw/min en OZ de afstand in meters van het hart&lt;br /&gt;
O van de krukas tot het zwaartepunt Z.&lt;br /&gt;
[[file:Regulateur dwarsdoorsnede.jpg|right|500px]]&lt;br /&gt;
Wanneer bij een bepaalde stand van de gewichten het effectief vermogen (asvermogen) van de machine groter is dan het krachtverbruik van de pomp neemt het aantal omwentelingen toe. Er ontstaat een grotere centrifugaalkracht C waardoor de gewichten naar buiten bewegen. De koppelstangbout (5) doorloopt daarbij een gedeelte van de boog CD. De koppelstang (7) neemt de koppelstangbout (6) van het verstelbaar excentriek mee en het verstelbaar excentriek draait linksom. Het middelpunt van het verstelbaar excentriek beweegt daarbij over de verstelweg richting E2. De resulterende excentriciteit en de vulling worden dan kleiner (zie [[Excentriek]]). De gewichten bewegen naar buiten tot de vulling een waarde heeft bereikt waarbij het effectief vermogen van de machine gelijk is geworden aan het krachtverbruik van de pomp. Het aantal omwentelingen is dan weer constant en de regulateur heeft een andere evenwichtsstand ingenomen.&lt;br /&gt;
Als de weerstand in het klepbewegingsmechanisme en de eigen wrijving van de regulateur buiten beschouwing worden gelaten werken er in de evenwichtsstand twee krachten op elk gewicht namelijk, de centrifugaalkracht C en de veerkracht V. In de evenwichtsstand geldt dan de evenwichtsvergelijking:&lt;br /&gt;
 C x h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt; = V x h&amp;lt;sub&amp;gt;v&amp;lt;/sub&amp;gt;      [2].&lt;br /&gt;
De hefboomsarmen h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt;  en h&amp;lt;sub&amp;gt;v&amp;lt;/sub&amp;gt; zijn de loodrechte afstanden tussen het draaipunt van het gewicht en de werklijn van de centrifugaalkracht C en de veerkracht V. De eigen wrijving van de regulateur bestaat in hoofdzaak uit de wrijving tussen het gewicht en tap 13 en tussen het veeroog en tap 14.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Regulateur langsdoorsnede.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
Onderdelenlijst van beide tekeningen&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 200px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 1 Regulateurschijf|| 2 gewicht|| 3 Veer*&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 4 Moer*|| 5 Koppelstangbout || 6 Koppelstangbout&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 7 Koppelstang*|| 8 Schuifbus|| 9 Spie&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 10 Stootblokje* || 11 Stootblokje*|| 12 Opening in regulateurschijf&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 13 Tap (draaipunt gewicht)|| 14 Tap (bevestigingspunt veer)|| 15 Regulateur-schijfnaaf**&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 16 Sleuf in regulateurschijf-naaf**|| 17 Nok op schuifbus**|| 18 Stelring**&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| 19 Sierkap** || ||&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
een *   positienummer alleen aangegeven in bovenste tekening&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
twee **  positienummer alleen aangegeven in onderste tekening&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Wegvallen van de belasting.===&lt;br /&gt;
Als de pomp afslaat valt het krachtverbruik van de pomp weg. De gewichten slaan maximaal uit tegen de stootblokjes (figuur pos 11). Het verstelbaar excentriek wordt nu zover teruggedraaid en de vulling zo klein dat de onbelaste machine niet op hol slaat, maar onbelast blijft doordraaien. &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Op dat moment werkt de regulateur ook als overtoerenbeveiliging.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Het instellen van het aantal omwentelingen===&lt;br /&gt;
Het juiste aantal omwentelingen kan worden ingesteld door de veer de juiste voorspanning te geven. Met de moeren (figuur pos 4) kan de veerspanning vergroot of verkleind worden. Door de moeren aan te draaien wordt de veerspanning vergroot en neemt het aantal omwentelingen toe. Door de moeren terug te draaien vindt het omgekeerde plaats. De voorspanning van de veer moet zo ingesteld zijn dat n = 200 omw/min.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Weerstand in het verstelmechanisme===&lt;br /&gt;
Bij een constant aantal omwentelingen wordt de weerstand in het verstelmechanisme voor een groot gedeelte  bepaald door de wrijving tussen het binnenexcentriek en het verstelbaar excentriek. Deze wrijving wordt veroorzaakt door:&lt;br /&gt;
*  De centrifugaalkracht die werkt op het verstelbaar excentriek en waarvan het aangrijpingspunt ligt in het zwaartepunt van het excentriek. Door het aanbrengen van het [[Excentriek#Verstelbaar excentriek | contragewicht]] is het zwaartepunt van het verstelbaar excentriek naar het middelpunt M&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; van het binnenexcentriek gebracht. &lt;br /&gt;
De centrifugaalkracht is nu&lt;br /&gt;
 &lt;br /&gt;
         πn&lt;br /&gt;
 C = m {-----} &amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt; OM&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt;&lt;br /&gt;
         30&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Hierin is m de massa van het verstelbaar excentriek en OM&amp;lt;sub&amp;gt;1&amp;lt;/sub&amp;gt; de afstand van het zwaartepunt tot het hart van de krukas.&lt;br /&gt;
*   Het grote wrijvingsmoment dat ontstaat door de grote straal van het binnenexcentriek en veroorzaakt wordt door de massa van het verstelbaar excentriek.&lt;br /&gt;
De wrijving tussen binnenexcentriek en verstelbaar excentriek is statische wrijving. Statische wrijving treedt op als beide excentrieken niet bewegen ten opzichte van elkaar en dat is bij een constant aantal omwentelingen het geval. Ook de eigen wrijving van de regulateur is statische wrijving. De statische wrijving is de weerstand die overwonnen moet worden om het verstelbaar excentriek in beweging te krijgen. De statische wrijving kan gebruikt worden om de afmetingen van de veer te verkleinen en de terugwerking vanuit de stoomverdeling op te vangen. Op het verstelbaar excentriek is een [[Stauffer vetpotten]]  aangebracht waarmee vet tussen de loopvlakken van het binnenexcentriek en verstelbaar excentriek geperst kan worden om vreten te voorkomen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Terugwerking vanuit de stoomverdeling===&lt;br /&gt;
De terugwerking vanuit de stoomverdeling ontstaat tijdens het openen van de inlaatkleppen en veroorzaakt tweemaal per omwenteling een stoot in de excentriekstang. Het verstelbaar excentriek wordt door deze stoot niet versteld omdat de extra wrijving die hierdoor ontstaat tussen excentriekbeugel en verstelbaar excentriek kleiner is dan de statische wrijving tussen binnenexcentriek en verstelbaar excentriek. Hier treedt zelfremmendheid op. Zelfremmendheid treedt op in een mechanisme als alle krachten in evenwicht zijn met de wrijvingskracht van de statische wrijving zonder dat deze de maximale waarde bereikt. Om de wrijving tussen de excentriekbeugel en het verstelbaar excentriek te verminderen worden de loopvlakken gesmeerd met olie.&lt;br /&gt;
[[File:Regulateur gewichten.jpg|800px]]&lt;br /&gt;
[[file:Regulateur schema.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
===Tangentiële traagheidskracht===&lt;br /&gt;
Op de gewichten werkt gedurende de snelheidsverandering (versnelling of vertraging) van de machine een tangentiële traagheidskracht. Deze kracht T grijpt aan in het zwaartepunt van het gewicht, staat loodrecht op OZ en is tegengesteld gericht aan de snelheidsverandering. Bij een toename van het aantal omwentelingen is de richting van de tangentiële traagheidskracht tegen de draairichting van de machine  en bij een afname in de draairichting. Bij een toename van het aantal omwentelingen is het moment van de tangentiële traagheidskracht T x h&amp;lt;sub&amp;gt;t&amp;lt;/sub&amp;gt;, ten opzichte van het draaipunt van het gewicht, tegengesteld gericht aan het moment van de centrifugaalkracht C x h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt;  en bij een afname van het aantal omwentelingen gelijk gericht aan het moment van de centrifugaalkracht C x h&amp;lt;sub&amp;gt;c&amp;lt;/sub&amp;gt;. In beide gevallen werkt deze tangentiële traagheidskracht het verplaatsen van de gewichten tegen. De invloed van de tangentiële traagheid is niet steeds dezelfde omdat bij een andere stand van de gewichten een andere waarde van de hefboomsarm h&amp;lt;sub&amp;gt;t&amp;lt;/sub&amp;gt; behoort.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Uitslaan van de gewichten===&lt;br /&gt;
De regulateur zal niet bij iedere snelheidsverandering van de machine van stand veranderen. De weerstanden (traagheidskrachten en wrijving), die tijdens het versnellen of vertragen in het klepbewegingsmechanisme en de regulateur ontstaan, moeten eerst overwonnen worden voordat de gewichten naar buiten of naar binnen bewegen. Het aantal omwentelingen zal dus eerst met een bepaalde hoeveelheid moeten toe- of afnemen voor de regulateur met de verstelbeweging begint. Als daarna de snelheidsverandering van de machine nog voortduurt, zullen de gewichten naar buiten of naar binnen bewegen tot er een nieuwe evenwichtsstand gevonden is.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Waarom_3_ketels_i.p.v.2&amp;diff=3526</id>
		<title>Waarom 3 ketels i.p.v.2</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Waarom_3_ketels_i.p.v.2&amp;diff=3526"/>
		<updated>2026-10-18T17:53:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;__NOTOC__&lt;br /&gt;
In het oorspronkelijke ontwerp is er (logischerwijze) uitgegaan van twee gelijke ketels.&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[File:Waaro_2_ipv_3.jpeg|thumb|left|900px| ontwerptekening uit 1912]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Uiteindelijk zijn het er drie geworden, ongetwijfeld vanwege leverproblemen van 2 gelijke ketels. Ketel 1 en ketel 2 zijn samen ongeveer even groot als ketel 3 alleen.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Waaro_2_ipv_3.jpeg&amp;diff=3525</id>
		<title>Bestand:Waaro 2 ipv 3.jpeg</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Waaro_2_ipv_3.jpeg&amp;diff=3525"/>
		<updated>2026-10-18T17:49:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Waarom_3_ketels_i.p.v.2&amp;diff=3523</id>
		<title>Waarom 3 ketels i.p.v.2</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Waarom_3_ketels_i.p.v.2&amp;diff=3523"/>
		<updated>2026-10-18T17:40:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: Nieuwe pagina aangemaakt met '__NOTOC__ In het oorspronkelijke ontwerp is er (logischerwijze) uitgegaan van twee gelijke ketels.'&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;__NOTOC__&lt;br /&gt;
In het oorspronkelijke ontwerp is er (logischerwijze) uitgegaan van twee gelijke ketels.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Ketels&amp;diff=3522</id>
		<title>Ketels</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Ketels&amp;diff=3522"/>
		<updated>2026-10-18T17:39:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | &amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[File:stoker.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
Het gemaal heeft een ketelbatterij bestaande uit drie ingemetselde ketels op een rij. Ketels zijn erg kwetsbaar en in de meeste musea zijn de ketels dan ook ( al meerdere malen) vervangen. Bij de Tuut zijn de originele ketels echter nog steeds aanwezig, uniek in Nederland.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De batterij bestaat uit een kleine Cornwall-ketel (met één vuurgang) en twee grote Lancashire-ketels (met twee vuurgangen).&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{|&lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 300px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
! style=&amp;quot;text-align:left;width: 300px;&amp;quot;|  &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[Definities]] || [[Wat is stoom]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[De Cornwall-ketel]] || [[De Lancashireketel]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Waarom 3 ketels i.p.v.2]]||&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[Technische gegevens ketel 1]] || &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[Technische gegevens ketel 2]] || &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[Technische gegevens ketel 3]] || &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[Loop van de rookgassen]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[Klinkverbindingen]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Voedingswater]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Kolen]]|| [[Stoken]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Ketelkeuring]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Ketelonderdelen]]|| [[Appendages]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Restauratie van de ketels]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Onderwindventilator]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|[[Calamiteiten]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:8gemalentijdlijn.jpg&amp;diff=3521</id>
		<title>Bestand:8gemalentijdlijn.jpg</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:8gemalentijdlijn.jpg&amp;diff=3521"/>
		<updated>2026-10-18T17:32:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=De_acht_gemalen&amp;diff=3520</id>
		<title>De acht gemalen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=De_acht_gemalen&amp;diff=3520"/>
		<updated>2026-10-18T17:31:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;[[File:8 gemalen.jpg|right|600px]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In het land van Maas en Waal stonden ooit acht stoomgemalen. &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[file:8gemalentijdlijn.jpg|left|600px]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Details over deze gemalen zijn te vinden op de website [http://stoomgemalenmaasenwaal.nl/  Stoomgemalenwaasenwaal]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overwegingen_bij_de_bouw&amp;diff=3519</id>
		<title>Overwegingen bij de bouw</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Overwegingen_bij_de_bouw&amp;diff=3519"/>
		<updated>2026-10-18T17:21:21Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Geschiedenis van de Tuut]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het gemaal is gebouwd tijdens de eerste wereldoorlog. Dit moet toch een tijd geweest zijn waarin er weinig middelen beschikbaar waren voor grote investeringen. Toch is de bouw doorgegaan, misschien was een van de redenen dat men meer eigen voedsel wilde verbouwen en minder afhankelijk wilde zijn van het buitenland. Ook het ontwerp en de aanleg van de Zuiderzeepolders speelde in die tijd. Wel is het gemaal zo goedkoop mogelijk gebouwd, met gebruik van goedkope materialen, hergebruik van materialen en zo compact mogelijk.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
In 1915 toen de plannen werden gemaakt voor een gemaal op de Appelternse sluis is door het Gecombineerde College van de Dorpspolders onderzocht of '''elektrische bemaling''' mogelijk was. De elektromotoren waren reeds ontwikkeld voor grotere aandrijvingen.&lt;br /&gt;
In de oude binnenstad van Nijmegen stond reeds een elektriciteitscentrale op de waalkade die wel over voldoende vermogen beschikte, maar niet de juiste infrastructuur voor distributie.  Men zag toen geen kans om voldoende vermogen vanuit deze centrale in Appeltern te krijgen. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Ook is gekeken naar de inzet van de toen nog nieuwe '''dieselmotoren'''. Maar deze motoren waren nog te nieuw, men durfde dat niet aan.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vervolgens is er na een uitvoerige studie van de toenmalig firma Van Hasselt en De Koning uit Nijmegen besloten tot de bouw van een stoomgemaal. In die tijd waren de stoommachines ontwikkeld tot machines met een hoog rendement en waren de stoomketels uitgerust met een oververhitter. Uiteindelijke ging het erom zoveel mogelijk pk's uit een ton steenkool aan de as van de centrifugaalpompen te krijgen.&lt;br /&gt;
De toenmalige stoommachines waren ontwikkeld om langdurig onafgebroken in bedrijf te kunnen zijn, zonder dat er veel onderhoud gepleegd hoefde te worden. Wel was het noodzakelijk dat een machinist de nodige kennis bezat van de installatie, inclusief de appendages.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De firma Van Hasselt en De Koning bestaat overigens nog steeds, nu onder de naam HaskoningDHV. &lt;br /&gt;
&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Gevelsteen2.JPG&amp;diff=3518</id>
		<title>Bestand:Gevelsteen2.JPG</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Gevelsteen2.JPG&amp;diff=3518"/>
		<updated>2026-10-18T14:19:45Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_stoom&amp;diff=3517</id>
		<title>Rondleider stoom</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_stoom&amp;diff=3517"/>
		<updated>2026-10-16T08:02:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Geef een uitleg over stoom, ergens aan het begin van de rondleiding&lt;br /&gt;
*Fluitketel&lt;br /&gt;
*Damp op de ruit&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voor details: &lt;br /&gt;
[[Wat is stoom]]&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Belangrijk:&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[wat is stoom#Naverwarming | Oververhitte stoom]]&amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Definities&amp;diff=3516</id>
		<title>Definities</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Definities&amp;diff=3516"/>
		<updated>2026-10-16T07:58:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;__NOTOC__&lt;br /&gt;
===Verwarmd oppervlak (V.O.)===&lt;br /&gt;
Het verwarmd oppervlak van een stoomketel is het aan de rookgaszijde gemeten oppervlak in m2 van alle keteldelen waaraan warmte wordt afgegeven door de vlammen van het vuur en de hete rookgassen.&lt;br /&gt;
De grootte van het verwarmd oppervlak bepaalt ongeveer de hoeveelheid stoom die een ketel per uur kan leveren.&lt;br /&gt;
Het verwarmd oppervlak van de Cornwall-ketel en de Lancashire-ketels bestaat uit het oppervlak in m2 van het gedeelte van de romp en het achterfront waarlangs de rookgassen stromen, vermeerderd met het oppervlak van de vuurgang en verminderd met het oppervlak van het gedeelte van de vuurgang onder het rooster.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Verwarmend oppervlak===&lt;br /&gt;
Het verwarmend oppervlak van een stoomketel is het aan de waterzijde gemeten oppervlak in m2 van alle keteldelen voor zover zij aan de andere zijde met het vuur of de rookgassen in aanraking komen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Roosteroppervlak (R.O.)===&lt;br /&gt;
Hieronder verstaat men de totale oppervlakte van het rooster.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Vrije roosteroppervlak===&lt;br /&gt;
Hieronder verstaat men de totale oppervlakte van alle luchtspleten.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Roosterbelasting===&lt;br /&gt;
Hieronder verstaat men het aantal kilogrammen kolen dat per uur per vierkante meter roosteroppervlak&lt;br /&gt;
kan worden verbrand. De roosterbelasting is afhankelijk van de kolensoort en bedraagt 80 tot 120 kg kolen per uur per vierkante meter R.O.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Ketelbelasting===&lt;br /&gt;
Onder de ketelbelasting verstaat men het aantal kg stoom dat per uur en per m2 V.O. gevormd wordt. Voor de Cornwall-ketel en de Lancashire-ketel is ketelbelasting ongeveer 20 tot 28 kg/m2 V.O. per uur.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Ketelcapaciteit (stoomproductie)===&lt;br /&gt;
[[File:stoomtabel.jpg|right|400px|thumb|Stoomtabel verzadigde stoom]]&lt;br /&gt;
Onder de ketelcapaciteit (stoomproductie) verstaat men het aantal kg of tonnen stoom die een ketel in&lt;br /&gt;
normaal bedrijf per uur kan leveren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Verzadigde stoom===&lt;br /&gt;
Verzadigde stoom is stoom die met kokend water in verbinding staat. In de ketel bevindt zich verzadigde stoom. Er is een vaste relatie tussen druk en temperatuur, zie de stoomtabel, drukverlaging leidt ogenblikkelijk tot de bijbehorende temperatuurverlaging, temperatuurverhoging leidt ogenblikkelijk tot bijbehorende drukverhoging.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Oververhitte stoom===&lt;br /&gt;
Oververhitte stoom is verzadigde stoom die in de oververhitter op een hogere temperatuur is gebracht. Deze stoom heeft dezelfde druk als de oorspronkelijke verzadigde stoom, maar een veel hogere temperatuur&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Natte stoom===&lt;br /&gt;
Bevat nog onverdampte waterdruppels&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Afgewerkte stoom===&lt;br /&gt;
De stoom die na het verrichten van arbeid de cilinder verlaat heet afgewerkte stoom&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Oververhitte_stoom&amp;diff=3515</id>
		<title>Oververhitte stoom</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Oververhitte_stoom&amp;diff=3515"/>
		<updated>2026-10-16T07:58:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Geschiedenis van de stoommachine]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
[[File:Oververhitter.JPG|right|300px|thumb|Oververhitter]]&lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
Door het gebruik van oververhitte stoom wordt het condensatieverlies tussen de ketel en de machine verminderd. Gevolg daarvan is dat er dus minder stoom gemaakt hoeft te worden. &amp;lt;/br&amp;gt;&lt;br /&gt;
De druk blijft gelijk aan de druk in de ketel, maar de temperatuur wordt verhoogd. Daarmee neemt ook het vermogen in de stoom toe.&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Al in 1830 realiseerde men zich de voordelen van [[Definities#Oververhitte stoom | oververhitte stoom]]. Maar de materialen, vooral pakking en olie, waren niet bestand tegen de hoge temperaturen van oververhitte stoom.&lt;br /&gt;
Pas in 1890 werd oververhitte stoom echt toegepast, vanaf 1900 werd de toepassing algemeen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Als een machine, die eigenlijk ontworpen is voor [[Definities#Verzadigde stoom |verzadigde stoom]] omgebouwd wordt voor gebruik van oververhitte stoom, dan moeten de pakkingen aangepast en moet er meer en beter gesmeerd worden. Doordat er wat meer energie in de stoom zit en doordat er minder condensatie optreedt zal het rendement van de machine zo maar met 15 % toenemen. Dat is dus een grote winst.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3512</id>
		<title>Rondleiders</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3512"/>
		<updated>2026-10-16T07:39:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;__NOTOC__&lt;br /&gt;
Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Wat is [[de route van de rondleiding]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een paar [[Kengetallen]].&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:&lt;br /&gt;
===Op de dijk===&lt;br /&gt;
* [[Rondleider omgeving]]&lt;br /&gt;
* [[Lokatie]] van het gemaal&lt;br /&gt;
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal&lt;br /&gt;
* Restauratie en [[Heropening]]&lt;br /&gt;
* [[Bouw van het gemaal ]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider sluizen]]&lt;br /&gt;
===Ketelhuis===&lt;br /&gt;
* [[Rondleider stoom]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider ketelhuis]]&lt;br /&gt;
===Machinekamer===&lt;br /&gt;
* [[Rondleider machinekamer]]&lt;br /&gt;
===Vlonder===&lt;br /&gt;
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]&lt;br /&gt;
===Schoorsteen===&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Schoorsteen]]&lt;br /&gt;
===Kolenloods===&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Kolenloods]]&lt;br /&gt;
* [[Grote motoren]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[Baet en Borgh]]&lt;br /&gt;
* [[Doederij]]&lt;br /&gt;
* [[Het Motorenmuseum]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Vergeet aan het eind de kolenkit niet&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_bedrijfsvoering&amp;diff=3511</id>
		<title>Rondleider bedrijfsvoering</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_bedrijfsvoering&amp;diff=3511"/>
		<updated>2026-10-13T09:45:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;* na de aanleg van electra (1933) werd de beslissing om te starten met malen genomen door de Technische dienst&lt;br /&gt;
* Daarvoor beslisten de opzichter samen met de likdoorn van mevrouw Fliervoet&lt;br /&gt;
* Er was één machinist die het hele jaar in dienst was &lt;br /&gt;
* Er werd slechts af en toe gemalen, te samen ongeveer 10 weken per jaar&lt;br /&gt;
* Een stoker werkte 8 uur&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Termont]] geeft veel informatie over de bedrijfsvoering.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nadelen van stoommachines:&lt;br /&gt;
* Lange opwarmtijd&lt;br /&gt;
* Er zijn ketels nodig, en die zijn duur, gevaarlijk, arbeidsintensief, eisen vloeroppervlak&lt;br /&gt;
* Stoommachines vragen continue aanwezigheid van een machinist&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voordeel&lt;br /&gt;
* Een van de weinige methodes om vaste brandstoffen om te zetten in beweging&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_bedrijfsvoering&amp;diff=3510</id>
		<title>Rondleider bedrijfsvoering</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_bedrijfsvoering&amp;diff=3510"/>
		<updated>2026-10-13T09:44:22Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;* na de aanleg van Electra (1933) De beslissing om te starten met malen werd genomen door de Technische dienst&lt;br /&gt;
* Er was één machinist die het hele jaar in dienst was &lt;br /&gt;
* Daarvoor beslisten de opzichter samen met de likdoorn van mevrouw Fliervoet&lt;br /&gt;
* Er werd slechts af en toe gemalen, te samen ongeveer 10 weken per jaar&lt;br /&gt;
* Een stoker werkte 8 uur&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Termont]] geeft veel informatie over de bedrijfsvoering.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Nadelen van stoommachines:&lt;br /&gt;
* Lange opwarmtijd&lt;br /&gt;
* Er zijn ketels nodig, en die zijn duur, gevaarlijk, arbeidsintensief, eisen vloeroppervlak&lt;br /&gt;
* Stoommachines vragen continue aanwezigheid van een machinist&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Voordeel&lt;br /&gt;
* Een van de weinige methodes om vaste brandstoffen om te zetten in beweging&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Fliervoet&amp;diff=3509</id>
		<title>Fliervoet</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Fliervoet&amp;diff=3509"/>
		<updated>2026-10-13T09:26:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: /* De installatie */&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Beroemde namen]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
=== Louis Fliervoet ===     &lt;br /&gt;
[[file:familie-Fliervoet.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
Tijdens de bezoekjes van een aantal oud-medewerkers aan het gemaal (Liewe [[Elzinga]] - overleden in 2009 - [[Piet van Geenen]] en Maurice [[Termont]]) zijn ze ‘uitgehoord’ met als doel iets van hun ervaringen en belevenissen op De Tuut vast te kunnen leggen. In hun verhalen werd de naam Fliervoet veelvuldig genoemd. Hij was de machinist die er tijdens de bouw kwam werken tot aan zijn pensioen in 1954.&lt;br /&gt;
Twee belangrijke gebeurtenissen markeerden zijn lange werkzame periode op De Tuut. Ten eerste de overstroming in 1926 en ten tweede de 2de wereldoorlog. Helaas zijn er uit die periodes weinig of geen gegevens meer te vinden. Zelfs niet in de vorm van wachtboeken. Zo hadden we graag willen weten of het gemaal tijdens de overstroming onder water heeft gestaan en hoe alles er tijdens de&lt;br /&gt;
oorlog aan toe ging. Wat dat laatste betreft: waren er voldoende kolen om de ketels te kunnen stoken?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Eerste machinist===&lt;br /&gt;
Louis Fliervoet was de eerste machinist op Stoomgemaal De Tuut; hij was in dienst van [https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Waterschap_De_Gecombineerde_Waterlossing_van_het_Rijk_van_Nijmegen_en_Maas_en_Waal  het Waterschap de Gecombineerde Waterlossing der Polderdistricten “Rijk van Nijmegen” en “Maas en Waal”] te Druten. De oude benaming voor het gemaal, zoals we die ook tegenkomen in de vergunning voor de stoomketels, was Appelternsche Sluis.&lt;br /&gt;
Louis Fliervoet werd geboren in Rosmalen op 26 januari 1889. Zijn vader was machinist bij het Staats Spoor (Louis is dus met ‘stoomverhalen’ opgegroeid) en woonde vanwege zijn werk in diverse plaatsen in Nederland. Louis kwam uit een groot gezin, er waren veertien kinderen. Hij groeide op in Utrecht, Rotterdam en Nijmegen.&lt;br /&gt;
In deze laatste stad ging hij naar de ambachtsschool, waar hij leerde smeden en metaal bewerken.&lt;br /&gt;
[[File:Gemaal maasbommel.jpg|right|300px|thumb|gemaal Maasbommel]]&lt;br /&gt;
===Maasbommels gemaal===&lt;br /&gt;
Voordat Louis in 1918 bij Stoomgemaal De Tuut kwam werken (hij was toen ongeveer 29 jaar), was hij als machinist werkzaam op het Maasbommels gemaal.&lt;br /&gt;
Dit stoomgemaal was oorspronkelijk gebouwd in 1867 en is omgebouwd in 1911. Er werd daar toen een nieuwe Stork installatie geplaatst met één in plaats van twee ketels, een stoommachine en een centrifugaalpomp. Volgens het gemeentearchief is Louis op 15 maart 1910 ingeschreven in Maasbommel.&lt;br /&gt;
Waarschijnlijk is hij dus betrokken geweest bij de ombouw en inbedrijfstelling van dit gemaal voor de dorpspolder Maasbommel.&lt;br /&gt;
De stoommachine en de ketel daar waren vrijwel identiek aan de latere installatie op De Tuut. Louis had dus ervaring met dit soort ketels en machines. Naast het Maasbommels gemaal stond de machinistenwoning (uiteraard in die tijd nog zonder stromend water, elektriciteit of gas), want de machinist van het gemaal had een belangrijke taak en was verplicht naast het gemaal te wonen. Zijn werk bestond uit het bedienen en onderhouden van de installatie en zijn salaris in die tijd bedroeg ca. zeshonderd gulden per jaar met vrij wonen, vuur en licht, zoals dat toen genoemd werd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Sollicitatie===&lt;br /&gt;
Louis (voluit Lodewijk Marinus Fliervoet) trouwde op 21 oktober 1913 met Nel (Petronella Johanna Schonenberg) uit Maasbommel. Ze kregen drie kinderen.&lt;br /&gt;
Hoe de benoeming van Louis als machinist op Stoomgemaal De Tuut precies tot stand is gekomen, blijft onduidelijk. Johan Christiaan Greep, die als machinist op het gemaal in Acquoy werkte, had ook naar deze baan op De Tuut gesolliciteerd. Maar dat ging vlak voor zijn verhuizing niet door omdat Fliervoet toen werd benoemd. Mogelijk is diens ervaring met het in gebruik nemen van een nieuwe installatie doorslaggevend geweest, maar dat is gissen. Johan Christiaan Greep vertrok echter toch uit Acquoy en werd machinist op het Maasbommels gemaal, dat tot 1945 in werking bleef. Daarna verhuisde de familie Greep naar Stoomgemaal De Blauwe Sluis, eveneens in de gemeente Appeltern.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals gezegd ging Louis Fliervoet dus als machinist van Stoomgemaal Maasbommel naar het in aanbouw zijnde, veel grotere en iets modernere stoomgemaal De Tuut.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dagboek van de bouw===&lt;br /&gt;
[[File:Machinekamer met drijfriemen.png|right|300px|thumb|Machinekamer met drijfriemen]]&lt;br /&gt;
In het dagboek van opzichter G.J. Arntz (zoals gevonden in het archief van Royal Haskoning) dat tijdens de bouw van De Tuut is bijgehouden, werd de naam Louis Fliervoet voor het eerst genoemd op 6 september 1918, toen hij kwam informeren naar zijn toekomstige machinistenwoning. Op 31 oktober 1918 verhuisde hij naar Appeltern. Tijdens de bouw van het stoomgemaal was hij dus al&lt;br /&gt;
in beeld. In het dagboek van opzichter Arntz wordt hij dan al diverse keren genoemd, bijv. als hij werkzaamheden verricht aan ijzerwerk van een balkon (het is onduidelijk wat hiermee wordt bedoeld) bij smid Loeffen in Appeltern.&lt;br /&gt;
Volgens het dagboek van de bouwopzichter kwam het gemaal in het voorjaar van 1919 helemaal écht in bedrijf.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Opleiding===&lt;br /&gt;
Het werd belangrijk geacht om kennis van de installatie vooral te verkrijgen via de leverancier,in dit geval Stork.&lt;br /&gt;
Dit staat o.a. vermeld in de inleiding over ‘de betrekking van machinist’ in het boek: De gids voor machinisten, geschreven door E.F. Scholl in 1918. Dit boek was speciaal geschreven voor ‘machinisten bij poldergemalen, op fabrieken, locomotieven en stoombooten. Tevens geschikt tot leidraad voor fabrikanten, ingenieurs en studeerenden.’&lt;br /&gt;
De stokers van de ketels waren mensen die ook voor de polderdistricten werkten en die werden opgeroepen als de ketels gestookt moesten worden. Ook werden zij ingezet om de ketels schoon te bikken van ketelsteen. Dat was vreselijk zwaar werk waarbij ze soms liggend op hun rug onder de vuurgangen moesten bikken. De ketelsteen werd dan met stoffer en blik verwijderd. Nu doen we dat - gelukkig - met een stofzuiger. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De installatie===&lt;br /&gt;
De complete Stork installatie bestond en bestaat trouwens nog steeds uit drie ingemetselde stoomketels (in een zgn. ketelbatterij), twee stoommachines en twee bemalingspompen. Dit alles nog in originele staat en dat is uniek in Nederland.&lt;br /&gt;
De ketels zijn tankketels met vuurgangen. Oorspronkelijk waren ze voorzien van speciale luchttoevoerleidingen en kleppen om het verbrandingsproces met extra verbrandingslucht te optimaliseren. Dit principe noemt men het aanblazen van het vuur en het werd toegepast als de weerstand in de brandstoflaag te groot was. Het schijnt dat er in het allereerste begin in plaats van steenkool ook bruinkool werd gestookt. Het ‘waarom’ is een vraag die ik graag nog aan Louis Fliervoet had willen stellen. Langs de ketels loopt ondergronds nog steeds een gemetseld luchtkanaal. De lucht naar dit kanaal werd aangevoerd door een ventilator die in het kleine keldertje van de machinekamer stond. Via aftakkingen ging de ver- brandingslucht toen naar de aspit van de ketel. Hierdoor kreeg de brandstof extra verbrandingslucht (zgn. onderwind) toegevoerd. De ventilator werd vanaf de stoommachines aangedreven door een riemenwerk, waarvan de aandrijfassen ook nu nog te zien zijn.&lt;br /&gt;
Deze ventilator is helaas gesloopt omdat hij toch niet meer gebruikt werd. Uiteraard zullen we t.z.t. proberen om deze riemaandrijving weer aan te brengen.&lt;br /&gt;
[[File:Voorgevel in zwartwit.jpg|right|300px|thumb]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Huisvesting===&lt;br /&gt;
De machinist van het gemaal woonde destijds in een van de twee huizen die naast De Tuut werden gebouwd, en wel in het dichtstbijzijnde. Het andere, iets grotere huis was voor de opzichter.&lt;br /&gt;
Achter beide huizen was - zoals gebruikelijk - een flinke lap grond die als moestuin gebruikt werd. Steenkool (voor verwarming en voor het fornuis) werd  door het stoomgemaal gratis verstrekt. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Gezin===&lt;br /&gt;
Het gezin Fliervoet met de kinderen Antoon, Jan en Bertha (inmiddels allen overleden) had volgens mevrouw Savelkouls een gelukkige tijd in Appeltern. Zij was een schoolvriendin van Bertha, de dochter van Fliervoet. Daardoor heeft zij Louis goed gekend en kon ze mij nog e.e.a. over hem vertellen. Het gemaal werd in verband met de veiligheid voor het publiek afgeschermd, zo liet ze &lt;br /&gt;
mij weten, en dan met name tijdens het pompen. De machinekamer was het heiligdom van de machinist. Hij  zag er schoon en glimmend uit, met een mooie tegelvloer. Over het algemeen kwamen er weinig me nsen op het gemaal. Zelf was mevrouw Savelkouls er in al die jaren slechts eenmaal geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Fliervoet als mens===&lt;br /&gt;
Om een beeld te schetsen van het Appeltern in vroeger dagen en wat Louis Fliervoet toen voor de gemeenschap heeft betekend, volgen hier enkele herinneringen aan deze machinist van mensen die hem goed gekend hebben.&lt;br /&gt;
Uit veel verhalen komt naar voren dat Fliervoet een sociaal zeer bewogen man is geweest.&lt;br /&gt;
Hij was van het degelijke soort, een vakman, nauwgezet in zijn werk en tegelijkertijd vol humor. Maar bovenal een man die bijzonder behulpzaam en aardig was. Voor Appeltern heeft hij veel betekend.&lt;br /&gt;
Zo sleep hij ’s winters, als er ijs lag op de Wetering, de schaatsen van menigeen. En … wanneer er door de vorst een vrachtauto&lt;br /&gt;
van de firma Mulders weer eens niet wilde starten, dan zorgde Fliervoet ervoor dat deze naar De Tuut werd gesleept en vervolgens met de neus in het ketelhuis werd gezet om te ontdooien.&lt;br /&gt;
Voorts zat hij in het bestuur van de Boerenleenbank, die in 1933 zijn 25-jarig bestaan vierde en waarvan toen een groepsfoto is gemaakt bij de kerk (let op: er staan enkel mannen op deze foto!!!)&lt;br /&gt;
[[File:Fliervoet boerenleenbank.jpg|right|300px|thumb]]&lt;br /&gt;
===Toneelvereniging===&lt;br /&gt;
Fliervoet was een gelovig man en zeer betrokken bij de (roomskatholieke) kerk. Op zondagen en bij uitvaarten en huwelijken zong hij in een gregoriaans koor. Daarnaast speelde hij graag toneel (het liefst kluchten) bij de toneelvereniging St. Caecilia. Er&lt;br /&gt;
werd geoefend in een ruimte onder de kerk. Mevrouw Savelkouls herinnert zich nog hoe zij in haar jeugd - samen met Bertha, de dochter van Fliervoet, - stiekum door de ramen keek om een glimp van de repetities op te vangen. En dan zagen ze hoe machinist Fliervoet zich vaak niet aan de tekst hield en daardoor de andere spelers dikwijls uit hun concentratie bracht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Electriciteitsnet===&lt;br /&gt;
In de jaren na de eerste wereldoorlog was er in Appeltern nog geen elektriciteit. Die werd pas aangelegd in 1933. Vóór die tijd werden de huizen verlicht door middel van olie- of carbidlampen en later kwam er ook gasverlichting. Het moet beslist naargeestig zijn geweest om bij het licht van enkele olielampen een installatie als De Tuut in bedrijf te hebben. &lt;br /&gt;
Zoals gezegd werd in 1933 de elektriciteitslijn doorgetrokken naar Appeltern. Via een bovengronds netwerk met houten palen konden de bewoners dan eindelijk van stroom worden voorzien (‘een zegen voor de mensheid’, volgens de PGEM). Naar het schijnt heeft ook machinist Fliervoet meegeholpen om de bedrading in de diverse huizen aan te leggen.&lt;br /&gt;
Wellicht ook in De Tuut???&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;{Bron: Monumentaal 2009 nr 1 en 2010 nr 1)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Fliervoet&amp;diff=3508</id>
		<title>Fliervoet</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Fliervoet&amp;diff=3508"/>
		<updated>2026-10-13T09:22:58Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Beroemde namen]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
=== Louis Fliervoet ===     &lt;br /&gt;
[[file:familie-Fliervoet.jpg|right|400px]]&lt;br /&gt;
Tijdens de bezoekjes van een aantal oud-medewerkers aan het gemaal (Liewe [[Elzinga]] - overleden in 2009 - [[Piet van Geenen]] en Maurice [[Termont]]) zijn ze ‘uitgehoord’ met als doel iets van hun ervaringen en belevenissen op De Tuut vast te kunnen leggen. In hun verhalen werd de naam Fliervoet veelvuldig genoemd. Hij was de machinist die er tijdens de bouw kwam werken tot aan zijn pensioen in 1954.&lt;br /&gt;
Twee belangrijke gebeurtenissen markeerden zijn lange werkzame periode op De Tuut. Ten eerste de overstroming in 1926 en ten tweede de 2de wereldoorlog. Helaas zijn er uit die periodes weinig of geen gegevens meer te vinden. Zelfs niet in de vorm van wachtboeken. Zo hadden we graag willen weten of het gemaal tijdens de overstroming onder water heeft gestaan en hoe alles er tijdens de&lt;br /&gt;
oorlog aan toe ging. Wat dat laatste betreft: waren er voldoende kolen om de ketels te kunnen stoken?&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Eerste machinist===&lt;br /&gt;
Louis Fliervoet was de eerste machinist op Stoomgemaal De Tuut; hij was in dienst van [https://www.huisvandenijmeegsegeschiedenis.nl/info/Waterschap_De_Gecombineerde_Waterlossing_van_het_Rijk_van_Nijmegen_en_Maas_en_Waal  het Waterschap de Gecombineerde Waterlossing der Polderdistricten “Rijk van Nijmegen” en “Maas en Waal”] te Druten. De oude benaming voor het gemaal, zoals we die ook tegenkomen in de vergunning voor de stoomketels, was Appelternsche Sluis.&lt;br /&gt;
Louis Fliervoet werd geboren in Rosmalen op 26 januari 1889. Zijn vader was machinist bij het Staats Spoor (Louis is dus met ‘stoomverhalen’ opgegroeid) en woonde vanwege zijn werk in diverse plaatsen in Nederland. Louis kwam uit een groot gezin, er waren veertien kinderen. Hij groeide op in Utrecht, Rotterdam en Nijmegen.&lt;br /&gt;
In deze laatste stad ging hij naar de ambachtsschool, waar hij leerde smeden en metaal bewerken.&lt;br /&gt;
[[File:Gemaal maasbommel.jpg|right|300px|thumb|gemaal Maasbommel]]&lt;br /&gt;
===Maasbommels gemaal===&lt;br /&gt;
Voordat Louis in 1918 bij Stoomgemaal De Tuut kwam werken (hij was toen ongeveer 29 jaar), was hij als machinist werkzaam op het Maasbommels gemaal.&lt;br /&gt;
Dit stoomgemaal was oorspronkelijk gebouwd in 1867 en is omgebouwd in 1911. Er werd daar toen een nieuwe Stork installatie geplaatst met één in plaats van twee ketels, een stoommachine en een centrifugaalpomp. Volgens het gemeentearchief is Louis op 15 maart 1910 ingeschreven in Maasbommel.&lt;br /&gt;
Waarschijnlijk is hij dus betrokken geweest bij de ombouw en inbedrijfstelling van dit gemaal voor de dorpspolder Maasbommel.&lt;br /&gt;
De stoommachine en de ketel daar waren vrijwel identiek aan de latere installatie op De Tuut. Louis had dus ervaring met dit soort ketels en machines. Naast het Maasbommels gemaal stond de machinistenwoning (uiteraard in die tijd nog zonder stromend water, elektriciteit of gas), want de machinist van het gemaal had een belangrijke taak en was verplicht naast het gemaal te wonen. Zijn werk bestond uit het bedienen en onderhouden van de installatie en zijn salaris in die tijd bedroeg ca. zeshonderd gulden per jaar met vrij wonen, vuur en licht, zoals dat toen genoemd werd.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Sollicitatie===&lt;br /&gt;
Louis (voluit Lodewijk Marinus Fliervoet) trouwde op 21 oktober 1913 met Nel (Petronella Johanna Schonenberg) uit Maasbommel. Ze kregen drie kinderen.&lt;br /&gt;
Hoe de benoeming van Louis als machinist op Stoomgemaal De Tuut precies tot stand is gekomen, blijft onduidelijk. Johan Christiaan Greep, die als machinist op het gemaal in Acquoy werkte, had ook naar deze baan op De Tuut gesolliciteerd. Maar dat ging vlak voor zijn verhuizing niet door omdat Fliervoet toen werd benoemd. Mogelijk is diens ervaring met het in gebruik nemen van een nieuwe installatie doorslaggevend geweest, maar dat is gissen. Johan Christiaan Greep vertrok echter toch uit Acquoy en werd machinist op het Maasbommels gemaal, dat tot 1945 in werking bleef. Daarna verhuisde de familie Greep naar Stoomgemaal De Blauwe Sluis, eveneens in de gemeente Appeltern.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zoals gezegd ging Louis Fliervoet dus als machinist van Stoomgemaal Maasbommel naar het in aanbouw zijnde, veel grotere en iets modernere stoomgemaal De Tuut.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Dagboek van de bouw===&lt;br /&gt;
[[File:Machinekamer met drijfriemen.png|right|300px|thumb|Machinekamer met drijfriemen]]&lt;br /&gt;
In het dagboek van opzichter G.J. Arntz (zoals gevonden in het archief van Royal Haskoning) dat tijdens de bouw van De Tuut is bijgehouden, werd de naam Louis Fliervoet voor het eerst genoemd op 6 september 1918, toen hij kwam informeren naar zijn toekomstige machinistenwoning. Op 31 oktober 1918 verhuisde hij naar Appeltern. Tijdens de bouw van het stoomgemaal was hij dus al&lt;br /&gt;
in beeld. In het dagboek van opzichter Arntz wordt hij dan al diverse keren genoemd, bijv. als hij werkzaamheden verricht aan ijzerwerk van een balkon (het is onduidelijk wat hiermee wordt bedoeld) bij smid Loeffen in Appeltern.&lt;br /&gt;
Volgens het dagboek van de bouwopzichter kwam het gemaal in het voorjaar van 1919 helemaal écht in bedrijf.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Opleiding===&lt;br /&gt;
Het werd belangrijk geacht om kennis van de installatie vooral te verkrijgen via de leverancier,in dit geval Stork.&lt;br /&gt;
Dit staat o.a. vermeld in de inleiding over ‘de betrekking van machinist’ in het boek: De gids voor machinisten, geschreven door E.F. Scholl in 1918. Dit boek was speciaal geschreven voor ‘machinisten bij poldergemalen, op fabrieken, locomotieven en stoombooten. Tevens geschikt tot leidraad voor fabrikanten, ingenieurs en studeerenden.’&lt;br /&gt;
De stokers van de ketels waren mensen die ook voor de polderdistricten werkten en die werden opgeroepen als de ketels gestookt moesten worden. Ook werden zij ingezet om de ketels schoon te bikken van ketelsteen. Dat was vreselijk zwaar werk waarbij ze soms liggend op hun rug onder de vuurgangen moesten bikken. De ketelsteen werd dan met stoffer en blik verwijderd. Nu doen we dat - gelukkig - met een stofzuiger. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De installatie===&lt;br /&gt;
De complete Stork installatie bestond en bestaat trouwens nog steeds uit drie ingemetselde stoomketels (in een zgn. ketelbatterij), twee stoommachines en twee bemalingspompen. Dit alles nog in originele staat en dat is uniek in Nederland.&lt;br /&gt;
De ketels zijn tankketels met vuurgangen. Oorspronkelijk waren ze voorzien van speciale lucht- toevoerleidingen en kleppen om het verbrandingsproces met extra verbrandingslucht te optimaliseren. Dit principe noemt men het aanblazen van het vuur en het werd toegepast als de weer- stand in de brandstoflaag te groot was. Het schijnt dat er in het allereerste begin in plaats van steen- kool ook bruinkool werd gestookt. Het ‘waarom’ is een vraag die ik graag nog aan Louis Fliervoet had willen stellen. Langs de ketels loopt ondergronds nog steeds een gemetseld luchtkanaal. De lucht naar dit kanaal werd aangevoerd door een ventilator die in het kleine keldertje van de machinekamer stond. Via aftakkingen ging de ver- brandingslucht toen naar de aspit van de ketel. Hierdoor kreeg de brandstof extra verbrandingslucht (zgn. onderwind) toegevoerd. De ventilator werd vanaf de stoommachines aangedreven door een riemenwerk, waarvan de aandrijfassen ook nu nog te zien zijn.&lt;br /&gt;
Deze ventilator is helaas gesloopt omdat hij toch niet meer gebruikt werd. Uiteraard zullen we t.z.t. proberen om deze riemaandrijving weer aan te brengen.&lt;br /&gt;
[[File:Voorgevel in zwartwit.jpg|right|300px|thumb]]&lt;br /&gt;
===Huisvesting===&lt;br /&gt;
De machinist van het gemaal woonde destijds in een van de twee huizen die naast De Tuut werden gebouwd, en wel in het dichtstbijzijnde. Het andere, iets grotere huis was voor de opzichter.&lt;br /&gt;
Achter beide huizen was - zoals gebruikelijk - een flinke lap grond die als moestuin gebruikt werd. Steenkool (voor verwarming en voor het fornuis) werd  door het stoomgemaal gratis verstrekt. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Gezin===&lt;br /&gt;
Het gezin Fliervoet met de kinderen Antoon, Jan en Bertha (inmiddels allen overleden) had volgens mevrouw Savelkouls een gelukkige tijd in Appeltern. Zij was een schoolvriendin van Bertha, de dochter van Fliervoet. Daardoor heeft zij Louis goed gekend en kon ze mij nog e.e.a. over hem vertellen. Het gemaal werd in verband met de veiligheid voor het publiek afgeschermd, zo liet ze &lt;br /&gt;
mij weten, en dan met name tijdens het pompen. De machinekamer was het heiligdom van de machinist. Hij  zag er schoon en glimmend uit, met een mooie tegelvloer. Over het algemeen kwamen er weinig me nsen op het gemaal. Zelf was mevrouw Savelkouls er in al die jaren slechts eenmaal geweest. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Fliervoet als mens===&lt;br /&gt;
Om een beeld te schetsen van het Appeltern in vroeger dagen en wat Louis Fliervoet toen voor de gemeenschap heeft betekend, volgen hier enkele herinneringen aan deze machinist van mensen die hem goed gekend hebben.&lt;br /&gt;
Uit veel verhalen komt naar voren dat Fliervoet een sociaal zeer bewogen man is geweest.&lt;br /&gt;
Hij was van het degelijke soort, een vakman, nauwgezet in zijn werk en tegelijkertijd vol humor. Maar bovenal een man die bijzonder behulpzaam en aardig was. Voor Appeltern heeft hij veel betekend.&lt;br /&gt;
Zo sleep hij ’s winters, als er ijs lag op de Wetering, de schaatsen van menigeen. En … wanneer er door de vorst een vrachtauto&lt;br /&gt;
van de firma Mulders weer eens niet wilde starten, dan zorgde Fliervoet ervoor dat deze naar De Tuut werd gesleept en vervolgens met de neus in het ketelhuis werd gezet om te ontdooien.&lt;br /&gt;
Voorts zat hij in het bestuur van de Boerenleenbank, die in 1933 zijn 25-jarig bestaan vierde en waarvan toen een groepsfoto is gemaakt bij de kerk (let op: er staan enkel mannen op deze foto!!!)&lt;br /&gt;
[[File:Fliervoet boerenleenbank.jpg|right|300px|thumb]]&lt;br /&gt;
===Toneelvereniging===&lt;br /&gt;
Fliervoet was een gelovig man en zeer betrokken bij de (roomskatholieke) kerk. Op zondagen en bij uitvaarten en huwelijken zong hij in een gregoriaans koor. Daarnaast speelde hij graag toneel (het liefst kluchten) bij de toneelvereniging St. Caecilia. Er&lt;br /&gt;
werd geoefend in een ruimte onder de kerk. Mevrouw Savelkouls herinnert zich nog hoe zij in haar jeugd - samen met Bertha, de dochter van Fliervoet, - stiekum door de ramen keek om een glimp van de repetities op te vangen. En dan zagen ze hoe machinist Fliervoet zich vaak niet aan de tekst hield en daardoor de andere spelers dikwijls uit hun concentratie bracht.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Electriciteitsnet===&lt;br /&gt;
In de jaren na de eerste wereldoorlog was er in Appeltern nog geen elektriciteit. Die werd pas aangelegd in 1933. Vóór die tijd werden de huizen verlicht door middel van olie- of carbidlampen en later kwam er ook gasverlichting. Het moet beslist naargeestig zijn geweest om bij het licht van enkele olielampen een installatie als De Tuut in bedrijf te hebben. &lt;br /&gt;
Zoals gezegd werd in 1933 de elektriciteitslijn doorgetrokken naar Appeltern. Via een bovengronds netwerk met houten palen konden de bewoners dan eindelijk van stroom worden voorzien (‘een zegen voor de mensheid’, volgens de PGEM). Naar het schijnt heeft ook machinist Fliervoet meegeholpen om de bedrading in de diverse huizen aan te leggen.&lt;br /&gt;
Wellicht ook in De Tuut???&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;small&amp;gt;{Bron: Monumentaal 2009 nr 1 en 2010 nr 1)&amp;lt;/small&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Vereniging_%27De_Appelternsche_Sluis%27&amp;diff=3507</id>
		<title>Vereniging 'De Appelternsche Sluis'</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Vereniging_%27De_Appelternsche_Sluis%27&amp;diff=3507"/>
		<updated>2026-10-12T10:16:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
Eigenaar van de Tuut is de stichting [[Baet en Borgh]]. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;De vereniging De Appelternsche Sluis is opgericht om de vrijwilligers die werkzaamheden verrichten op de Tuut invloed te geven op het bestuur van de  stichting Baet en Borgh.&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Statutair heeft de vereniging het recht om bestuurders  van de stichting Baet en Borgh te benoemen, te schorsen en eventueel van hun functie te ontheffen. &amp;lt;br/&amp;gt;&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De vereniging De Appelternsche Sluis organiseert de operationele zaken die nodig zijn om het stoomgemaal, het motorenmuseum etc. in bedrijf te houden.&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De vrijwilligers die werkzaam zijn bij de bezittingen van  de stichting zijn automatisch lid van de vereniging.&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De vereniging heeft geen geldmiddelen en heft ook geen contributie.&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
De vereniging is op 14 juli 2014 opgericht.&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het huidige bestuur bestaat uit :&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Willy Nillesen, voorzitter &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Fred van Leent, secretaris&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Goof van Oers, bestuurslid&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Cor van de Berg, bestuurslid&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Johan Aarnoudse, bestuurslid&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
Cees van de Akker, bestuurslid&amp;lt;br/&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Vereniging_%27De_Appelternsche_Sluis%27&amp;diff=3506</id>
		<title>Vereniging 'De Appelternsche Sluis'</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Vereniging_%27De_Appelternsche_Sluis%27&amp;diff=3506"/>
		<updated>2026-10-12T09:59:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Vereniging'&lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Vereniging&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&amp;diff=3504</id>
		<title>Rondleider omgeving</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&amp;diff=3504"/>
		<updated>2026-10-11T07:17:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer&lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
==Basis==&lt;br /&gt;
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]&lt;br /&gt;
===Waterhuishouding===&lt;br /&gt;
* Wat is een gemaal eigenlijk&lt;br /&gt;
* Waal hoger dan Maas&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Maas 's winters hoger dan het land&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Weteringen&lt;br /&gt;
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]&lt;br /&gt;
* dijkverzwaring&lt;br /&gt;
* maasomlegging&lt;br /&gt;
===Sociale geschiedenis===&lt;br /&gt;
* Armoede &lt;br /&gt;
* Slechte landbouwcondities&lt;br /&gt;
===Baet en Borgh===&lt;br /&gt;
* vrijwilligersorganisatie&lt;br /&gt;
* Training van onze vrijwilligers&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]&lt;br /&gt;
* Vroeger ieder voor zich&lt;br /&gt;
* geen molens&lt;br /&gt;
* waterschap&lt;br /&gt;
* [[https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/geschiedenis-van-het-gebied/  8 stoomgemalen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&amp;diff=3503</id>
		<title>Rondleider omgeving</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&amp;diff=3503"/>
		<updated>2026-10-11T07:17:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer&lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
==Basis==&lt;br /&gt;
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]&lt;br /&gt;
===Waterhuishouding===&lt;br /&gt;
* Waal hoger dan Maas&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Maas 's winters hoger dan het land&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Weteringen&lt;br /&gt;
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]&lt;br /&gt;
* dijkverzwaring&lt;br /&gt;
* maasomlegging&lt;br /&gt;
===Sociale geschiedenis===&lt;br /&gt;
* Armoede &lt;br /&gt;
* Slechte landbouwcondities&lt;br /&gt;
===Baet en Borgh===&lt;br /&gt;
* vrijwilligersorganisatie&lt;br /&gt;
* Training van onze vrijwilligers&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]&lt;br /&gt;
* Vroeger ieder voor zich&lt;br /&gt;
* geen molens&lt;br /&gt;
* waterschap&lt;br /&gt;
* [[https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/geschiedenis-van-het-gebied/  8 stoomgemalen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3502</id>
		<title>Kengetallen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3502"/>
		<updated>2026-10-11T07:16:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]&lt;br /&gt;
=== Historie ===&lt;br /&gt;
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/dreumelsch-stoomgemaal-uitgave-2  het gemaal van Dreumel] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1926 Grote dijkdoorbraak.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1967 Sluiting van De Tuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
2015 Officiele [[heropening | Heropening]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Algemeen ===&lt;br /&gt;
De Tuut komt voort uit &amp;quot;tuit&amp;quot;, zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.&lt;br /&gt;
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== de Tuut ===&lt;br /&gt;
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
In het begin van de 20&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.&lt;br /&gt;
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Baet en Borgh ===&lt;br /&gt;
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:&lt;br /&gt;
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het motorenmuseum te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen&lt;br /&gt;
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt&lt;br /&gt;
* Het dijkmagazijn te Appeltern.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoom ===&lt;br /&gt;
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Ketels ===&lt;br /&gt;
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoommachines ===&lt;br /&gt;
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.&lt;br /&gt;
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Pompen ===&lt;br /&gt;
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De pompen verwerken 2 x 220 m&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt; per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Schoorsteen ===&lt;br /&gt;
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kolenloods ===&lt;br /&gt;
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3501</id>
		<title>Kengetallen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3501"/>
		<updated>2026-10-11T07:16:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]&lt;br /&gt;
=== Historie ===&lt;br /&gt;
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/dreumelsch-stoomgemaal-uitgave-2 / het gemaal van Dreumel] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1926 Grote dijkdoorbraak.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1967 Sluiting van De Tuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
2015 Officiele [[heropening | Heropening]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Algemeen ===&lt;br /&gt;
De Tuut komt voort uit &amp;quot;tuit&amp;quot;, zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.&lt;br /&gt;
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== de Tuut ===&lt;br /&gt;
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
In het begin van de 20&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.&lt;br /&gt;
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Baet en Borgh ===&lt;br /&gt;
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:&lt;br /&gt;
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het motorenmuseum te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen&lt;br /&gt;
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt&lt;br /&gt;
* Het dijkmagazijn te Appeltern.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoom ===&lt;br /&gt;
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Ketels ===&lt;br /&gt;
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoommachines ===&lt;br /&gt;
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.&lt;br /&gt;
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Pompen ===&lt;br /&gt;
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De pompen verwerken 2 x 220 m&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt; per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Schoorsteen ===&lt;br /&gt;
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kolenloods ===&lt;br /&gt;
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3500</id>
		<title>Kengetallen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3500"/>
		<updated>2026-10-11T07:14:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]&lt;br /&gt;
=== Historie ===&lt;br /&gt;
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [http://www.stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/gemaal-1/ het gemaal van Dreumel]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1926 Grote dijkdoorbraak.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1967 Sluiting van De Tuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
2015 Officiele [[heropening | Heropening]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Algemeen ===&lt;br /&gt;
De Tuut komt voort uit &amp;quot;tuit&amp;quot;, zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.&lt;br /&gt;
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== de Tuut ===&lt;br /&gt;
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
In het begin van de 20&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.&lt;br /&gt;
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Baet en Borgh ===&lt;br /&gt;
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:&lt;br /&gt;
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het motorenmuseum te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen&lt;br /&gt;
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt&lt;br /&gt;
* Het dijkmagazijn te Appeltern.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoom ===&lt;br /&gt;
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Ketels ===&lt;br /&gt;
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoommachines ===&lt;br /&gt;
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.&lt;br /&gt;
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Pompen ===&lt;br /&gt;
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De pompen verwerken 2 x 220 m&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt; per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Schoorsteen ===&lt;br /&gt;
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kolenloods ===&lt;br /&gt;
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3499</id>
		<title>Kengetallen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3499"/>
		<updated>2026-10-11T07:10:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]&lt;br /&gt;
=== Historie ===&lt;br /&gt;
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [[http://www.stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/gemaal-1/ het gemaal van Dreumel]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1926 Grote dijkdoorbraak.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1932 Uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1967 Sluiting van De Tuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1995 Ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
2015 Officiele heropening &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Algemeen ===&lt;br /&gt;
De Tuut komt voort uit &amp;quot;tuit&amp;quot;, zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.&lt;br /&gt;
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== de Tuut ===&lt;br /&gt;
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
In het begin van de 20&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.&lt;br /&gt;
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Baet en Borgh ===&lt;br /&gt;
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:&lt;br /&gt;
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het motorenmuseum te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen&lt;br /&gt;
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt&lt;br /&gt;
* Het dijkmagazijn te Appeltern.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoom ===&lt;br /&gt;
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Ketels ===&lt;br /&gt;
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoommachines ===&lt;br /&gt;
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.&lt;br /&gt;
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Pompen ===&lt;br /&gt;
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De pompen verwerken 2 x 220 m&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt; per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Schoorsteen ===&lt;br /&gt;
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kolenloods ===&lt;br /&gt;
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3498</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3498"/>
		<updated>2026-10-11T07:05:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur &lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan, druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is&lt;br /&gt;
 [[file:leidingschema.jpg|right|500px]]&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Leidingschema.jpg&amp;diff=3497</id>
		<title>Bestand:Leidingschema.jpg</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Bestand:Leidingschema.jpg&amp;diff=3497"/>
		<updated>2026-10-11T07:04:48Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3496</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3496"/>
		<updated>2026-10-11T07:04:23Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur &lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan, druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is&lt;br /&gt;
 [[file:leidingschema.jpg|left|250px]]&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3495</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3495"/>
		<updated>2026-10-09T18:59:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur &lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan, druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3494</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3494"/>
		<updated>2026-10-09T18:58:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er waren 3 ploegen van twee stokers, iedere ploeg werkte acht uur &lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,&lt;br /&gt;
druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3493</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3493"/>
		<updated>2026-10-09T18:57:40Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er was één stoker die acht uur werkte&lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,&lt;br /&gt;
druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* Twee ketels nodig zodat er altijd een backup is&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3492</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3492"/>
		<updated>2026-10-09T18:57:18Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er was één stoker die acht uur werkte&lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,&lt;br /&gt;
druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* Twee ketels zodat er altijd een backup is&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3491</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3491"/>
		<updated>2026-10-09T18:56:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels, verschillende maten&lt;br /&gt;
* wereldoorlog 1&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er was één stoker die acht uur werkte&lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,&lt;br /&gt;
druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* Twee ketels zodat er altijd een backup is&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat Stork niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3490</id>
		<title>Rondleider ketelhuis</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_ketelhuis&amp;diff=3490"/>
		<updated>2026-10-09T18:55:00Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;==Basis==&lt;br /&gt;
* origineel ketelfront&lt;br /&gt;
* drie ketels, verschillende maten&lt;br /&gt;
* wereldoorlog 1&lt;br /&gt;
* kolentransport&lt;br /&gt;
* metselwerk met kanalen&lt;br /&gt;
* er was één stoker die acht uur werkte&lt;br /&gt;
* 10 ton kolen per dag, 12 kruiwagens per ton&lt;br /&gt;
* Piet van Geenen, de laatste stoker&lt;br /&gt;
* Waterniveau&lt;br /&gt;
* Veiligheid (van alles twee, blackfluit, peilglazen, voedingen)&lt;br /&gt;
* Blackfluit is weliswaar zwart, maar de naam komt van de ontwerper, meneer Black&lt;br /&gt;
* vroeger kleine jongetjes met een kaars als ketelbikkers&lt;br /&gt;
Triviale feiten:&lt;br /&gt;
*over de rooie gaan, er komt stoom uit zijn oren, stoom afblazen, op stoom komen, ellebogenstoom, een stoomcursus, onder druk staan,&lt;br /&gt;
druk op de ketel, enz enz&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
* ketel 1 is een aanvulling op ketel 2 zodat ze samen een gelijk vermogen hebben als ketel 3. Is waarschijnlijk veroorzaakt omdat de leverancier niet in staat was twee gelijke ketels te leveren, WW1.&lt;br /&gt;
*[[Elzinga#In bedrijf nemen|Hoe op te starten]]&lt;br /&gt;
* Geen rookgas nabehandeling, dat mag eigenlijk niet, maar wordt gedoogd zolang we zwavelarme kolen gebruiken. Deze kolen komen uit  Colombia, maar zijn vijf keer zo duur als de kolen die centrales verstoken. &lt;br /&gt;
* Ketelkeuringen&lt;br /&gt;
* Klinknagels&lt;br /&gt;
* De stokers waren medewerkers van het waterschap, de opzichter Termont regelde de inzet&lt;br /&gt;
* Een medewerker die sloten schoonde kreeg minder betaald dan een stoker, stoken was dan ook geliefd werk.&lt;br /&gt;
* Het inwendig schoonmaken van de ketels verdiende zelfs nog meer, een dubbeltje per uur.&lt;br /&gt;
* houten mal van het mangat&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie [[Kengetallen#Ketels|Kengetallen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3489</id>
		<title>Kengetallen</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Kengetallen&amp;diff=3489"/>
		<updated>2026-10-08T11:28:37Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
[[file:Gevelsteen.jpg|thumb|right|300px|Gevelsteen machinekamer]]&lt;br /&gt;
=== Historie ===&lt;br /&gt;
Door de steeds weerkerende waterproblemen is het land van Maas en Waal lang zeer armoedig geweest. Met behulp van diverse technieken tot waterbeheersing is geprobeerd dit probleem te verzachten c.q. op te lossen.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1100 de eerste waterbouwkundige werken in het land van Maas en Waal, te weten de dwarskaden op de rivier.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1300 [[Uitgraven van de Nieuwe Wetering|het gehele gebied is omringd door een dijk, Oude Wetering wordt aangelegd.]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1321 [[Eerste Appelternsche sluis|aanleg Nieuwe Wetering door Graaf Reinoud II]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1846 Aanleg eerste stoomgemaal in het land van Maas en Waal, [[http://www.stoomgemalenmaasenwaal.nl/gemalen/gemaal-1/ het gemaal van Dreumel]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1917-1918 [[Start bouw|bouw van de Tuut]] &amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1926, grote dijkdoorbraak.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1932, uitgebreide werken aan de Maas waaronder het scheiden van Maas en Waal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1967 Sluiting van De Tuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1983 Oprichting van [[Baet en Borgh]]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
1995, ontruiming van het gebied ten gevolge van hoge waterstanden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Algemeen ===&lt;br /&gt;
De Tuut komt voort uit &amp;quot;tuit&amp;quot;, zoals in puntzak of in fluitketel, het laagste punt, de uitloop.&lt;br /&gt;
De Tuut heette oorspronkelijk [[Stoomgemaal De Tuut te Appeltern|'Stoomgemaal Appeltern']]&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De gehele installatie is geleverd door Stork machinefabrieken&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De Tuut werkt met centrifugaalpompen, deze kunnen het water tot 4 meter hoogte opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een windmolen kan slechts 1,5 meter opvoeren&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Windmolens langs een rivier werken niet goed omdat de waterhoogte aan de afvoerkant varieert. De geringe opvoerhoogte van een molen leidt dan tot problemen als het water meer dan 1,5 m gestegen is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== de Tuut ===&lt;br /&gt;
Het gemaal is ontwerpen door bureau Van Hasselt en De Koning te Nijmegen, tegenwoordig bekend als [[https://www.royalhaskoningdhv.com/ Royal HaskoningDHV]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het gemaal is gebouwd tijdens Wereldoorlog I, kosten: f 350.000&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Uniek zijn de ketels, stoommachines en pompen die nog altijd behouden zijn waardoor de Tuut het enige nog geheel complete en nog werkende stoomgemaal is.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
In het begin van de 20&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; eeuw was er veel aandacht voor het verbouwen van extra voedsel. De aanleg van de IJsselmeerpolders dateert uit die tijd, en ook de aanleg van de Tuut had als doel om extra voedsel te kunnen produceren.&lt;br /&gt;
Het gemaal is opgevolgd door gemaal Bloemers, oorspronkelijk diesel, maar tegenwoordig elektrisch.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Baet en Borgh ===&lt;br /&gt;
[[Baet en Borgh]] is de stichting die het beheer over een aantal monumenten heeft, bezittingen van de stichting zijn:&lt;br /&gt;
* Stoomgemaal De Tuut te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het motorenmuseum te Appeltern&lt;br /&gt;
* Het torentje van den Blanckenburgh te Beuningen&lt;br /&gt;
* De ruïne van St. Walrick te Overasselt&lt;br /&gt;
* Het dijkmagazijn te Appeltern.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoom ===&lt;br /&gt;
Rond 1700 werd uitgevonden hoe de warmte van een kolenvuur omgezet kan worden in beweging van een machine.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De uitvinder was Newcomen waarna de machines verbeterd werden door Watt.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste stoommachine in Nederland werd gebouwd in 1780, vanaf 1850 werden stoommachines gebruikt voor bemaling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De eerste machines haalden rendementen van enkele procenten.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het totaal [[Begrippen#Rendement | rendement]] van de Tuut is ongeveer 10%&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Het rendement van een moderne electriciteitscentrale ligt rond de 45%.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Ketels ===&lt;br /&gt;
In het ketelhuis staat een [[De Cornwall-ketel|Cornwall-ketel]] (enkele vuurgang) van 6 meter lang, een [[De Lancashireketel|Lancashire-ketel]] (dubbele vuurgang) van 9 meter lang en een Lancashire-ketel van 10 meter lang.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Deze ketels zijn ingemetseld, in het metselwerk zitten extra kanalen om de rookgassen langs de ketelwand te leiden.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels produceren ongeveer 4000 kg stoom per uur&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels verstoken ongeveer 10 ton kolen per dag&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De ketels maken ongeveer 150.000 liter stoom per minuut.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Stoomdruk oorspronkelijk 12,4 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;, deze [[Herberekening veiligheid | maximaal toelaatbare druk]] is teruggebracht tot 10 kg, maar de normale werkdruk is meestal niet meer dan 6 kg/cm&amp;lt;sup&amp;gt;2&amp;lt;/sup&amp;gt;.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Stoommachines ===&lt;br /&gt;
2 Stork dubbelwerkende zuigerstoommachines die werken volgens het gelijkstroomprincipe volgens professor Stumpf.&lt;br /&gt;
De machines hebben een vermogen van 340 [[Begrippen#geindiceerd vermogen|ipk]] ieder, oftewel ongeveer 300pk ieder bij 200 omwentelingen per minuut&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Boring 450 mm, slag 550 mm, slagvolume 87 liter&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De doorsnede van het vliegwiel is 2,20 meter, het wiel weegt 2600kg en de band haalt een snelheid van 100 km per uur.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Zie hier voor [[Technische gegevens Stoommachines|details]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Pompen ===&lt;br /&gt;
Twee Stork centrifugaalpompen, niet zelf aanzuigend&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
De pompen verwerken 2 x 220 m&amp;lt;sup&amp;gt;3&amp;lt;/sup&amp;gt; per minuut bij een opvoerhoogte van 2,9 m.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Schoorsteen ===&lt;br /&gt;
De [[schoorsteen]] was oorspronkelijk 40 m hoog.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Is nu 35 meter hoog omdat de nog aanwezige oorspronkelijke fundering niet meer kan dragen&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Sloop 1971 vanwege bouwvalligheid&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Herbouw 1996, laatste bouw in Nederland&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== Kolenloods ===&lt;br /&gt;
De kolenloods was een open schuur waarin ongeveer 800 ton kolen konden worden opgeslagen, een gehele wintervoorraad&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Tegenwoordig wordt de loods gebruikt voor het stoomcafé en de motorenzaal.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Het café wordt geëxploiteerd door de [[Doederij]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:stork fabriek.jpg|left|400px|thumb|Storkfabrieken]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Heropening&amp;diff=3488</id>
		<title>Heropening</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Heropening&amp;diff=3488"/>
		<updated>2026-10-08T11:27:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;&amp;lt;div align=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[[Hoofdpagina]] | [[Geschiedenis van de Tuut]]&amp;lt;/div&amp;gt; &lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
===De restauratie===&lt;br /&gt;
[[File:logo.jpg|right|300px|thumb]]In 1918 werd er in het land van Maas en Waal een stoomgemaal gebouwd dat een halve eeuw lang een flink aandeel heeft gehad aan het droog houden van de achterliggende polder, totdat het in 1967 buiten gebruik werd gesteld. Om vervolgens een blok aan het been van verschillende besturen te worden. Het nam ruimte in, het was te duur om het te slopen, en er was niemand die er iets monumentaals in zag.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Het Begin===&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Totdat in 1984 de stichting [[Baet en Borgh]] zich voor het gemaal ging interesseren. Na de verwerving ervan werd, met de hulp van een aantal vrijwilligers van het eerste uur een begin gemaakt met de restauratie. Het zou een lange geschiedenis worden van veel vallen en opstaan. En dat slaat niet alleen op de schoorsteen. Het gemaal, dat vanaf 1919 tot 1967 in gebruik is geweest, werd in dat laatste jaar gesloten. Letterlijk. Men trok de deur achter zich dicht en deed hem op slot. Er was niet meer schoongemaakt of opgeruimd. Alle vuil en rommel van de laatste draaidag bleef liggen. En zo heeft het gemaal er 17 jaar bij gelegen totdat de stichting Baet en Borgh er zich over ontfermde. Wel vond de eigenaar, het polderdistrict Groot Maas en Waal, dat de schoorsteen een gevaar zou kunnen worden als het eens echt zou gaan stormen. De schoorsteen werd in 1971 dus maar neergehaald, ter voorbereiding van de sloop van het hele gemaal. Neerhalen was een kwestie van gaten boren en om laten vallen, deels in de wetering. Later voor de herbouw is zelfs nog even het idee geopperd om de aankoop van nieuwe (en zeer dure) stenen te vermijden door oude resten op te vissen en opnieuw te gebruiken. Maar dat bleek niet zinvol. &lt;br /&gt;
[[File:Schoorsteen sloop.jpg|right|300px|thumb]]Aanvankelijk wilde het polderdistrict de gebouwen gebruiken voor  opslag. De gemeente, die het Niet meer in gebruik zijnde gemaal graag kwijt wilde vond een aannemer die het gemaal wel wilde slopen, maar het polderdistrict stelde beslissingen uit tot na de ruilverkaveling ter plaatse. Even daarna waren er plannen om met de historische vereniging Tweestromenland het gemaal te restaureren en tot museum te bevorderen, maar dat plan bleek zoveel problemen op te werpen dat ook daar van werd afgezien. Dus toch maar slopen? Er kwam uitkomst doordat de in 1983 opgerichte stichting Baet en Borgh grond en opstallen wilde overnemen. Deze werden in maart 1984 voor 14.500 gulden overgedragen. Later is dat bedrag teruggestort als subsidie bij de herbouw van de schoorsteen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
De stichting Monumentenwacht Gelderland maakte een rapport op over de toestand, en trof enige noodvoorzieningen zoals het vervangen van kapotte ruiten en het repareren van een gat in het dak. En toen kon het vallen en opstaan beginnen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De eerste fase===&lt;br /&gt;
Allereerst moesten er mensen worden gevonden die het vele werk met verstand van zaken konden plannen en uitvoeren. Gelukkig was er een scheepswerktuigkundige in dienst van de energiecentrale (toen nog PGEM) die bovendien nog gek was op stoomwerktuigen: Jaap Garsijn. Hij bleek bereid om met hulp van verschillende stoom- en andere oudheden minnende enthousiastelingen zijn schouders onder de restauratie te zetten. Er werd meteen begonnen met schoonmaken, en daarna met het losnemen, conserveren, merken en veilig stellen van alle los te maken onderdelen.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Maar er was natuurlijk een hoop geld nodig, niet alleen voor olie en poetslappen, maar allereerst voor het noodzakelijke achterstallig onderhoud van de gebouwen. Er waren tekeningen van de machines, maar die waren in zo’n slechte staat dat ze vrijwel onbruikbaar waren. Een van de vrijwilligers, Toon Hoogveld, heeft ze bijna allemaal lijn voor lijn nagetekend.[[Image:puinhoop.jpg|left|300px|thumb]]&lt;br /&gt;
De voorzitter van de stichting, een architect met een eigen bureau, kreeg van het bestuur de opdracht een begroting voor de te verrichten werkzaamheden te maken. Helaas ging dat niet voor niets, en zo gingen bijna alle beschikbare gelden op aan de bekostiging van deze opdracht. De vrijwilligers zagen met lede ogen het geld in een voor hen&lt;br /&gt;
ongewenste richting stromen, en het aantal donateurs was bij lange na niet genoeg om dat te compenseren en de vaart erin te houden. De liefde voor de stoommachine won het echter, en de club bleef stug doorwerken, ondertussen allerlei vrienden, bedrijven en zelfs passanten aanklampend om te helpen bij het vergaren van de nodige pegulanten. Dat lukte steeds weer, mede dankzij het wervend vermogen van enkele nieuwe bestuursleden en de geweldige bereidwilligheid van diverse bedrijven. Sommigen waren bereid om voor niets of heel weinig geld bij te springen. Soms mocht er gratis van faciliteiten gebruik worden gemaakt, en dat werd dankbaar gedaan.&lt;br /&gt;
Inmiddels was er tot vervelens toe bij de betrokken autoriteiten getouwtrek over het wel of niet subsidiëren en wel of niet voorrang geven. Eerst gewekte hoop werd de bodem ingeslagen en later weer gewekt. Krantenverslagen van vergaderingen uit die tijd schetsen een bijna moedeloos makend verhaal over voorrang geven en uitstellen, geld beloven en niet geven en toch weer geven. Bovendien begon de overheid terug te treden, hetgeen betekende dat aan steeds meer monumentenbeheerders duidelijk werd gemaakt dat ze in de toekomst de eigen broek zouden moeten ophouden en dat het rijk niet door kon gaan met als maar geld in nieuwe monumenten te stoppen. Het enthousiasme kreeg het hard te verduren.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Storm===&lt;br /&gt;
Toen brak op 25 januari 1990 bij een storm het tekstbord, dat vóór het gemaal stond, en woei door een raam naar binnen. Meteen was het hek van de dam, want de volle wind stond op de gevel en bouwde binnen zo’n druk op dat het halve dak werd opgelicht en uit elkaar viel; deels terug in het gebouw. Daar stond iedereen dan. Tranen in de ogen. Maar gelukkig was er een verzekering die een redelijk bedrag aan schade wilde vergoeden. Doordat de vrijwilligers met groot enthousiasme en veel inventiviteit materialen en vakmensen voor weinig of geen geld wisten te organiseren, kon het dak worden gerepareerd voor aanzienlijk lagere kosten, zodat men dacht dat er weer wat geld overbleef voor de verdere restauratie. Helaas besloot het bestuur dat het beter was het overgebleven geld aan andere projecten van de&lt;br /&gt;
stichting te besteden.&lt;br /&gt;
De groep vrijwilligers, die vaak op eigen kosten materialen hadden georganiseerd, en nauwelijks geld kreeg voor in hun ogen noodzakelijke hulpmiddelen, voelde zich door het bestuur in de steek gelaten. Bovendien was er bij zo’n gebrek aan geld helemaal geen uitzicht op de herbouw van de schoorsteen. Zonder schoorsteen geen vuur, zonder vuur geen stoom, en zonder stoom geen draaiende stoommachine. De groep viel uit elkaar, de hoofdmachinist werd gepensioneerd en&lt;br /&gt;
verhuisde naar verre streken.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===De tweede fase===&lt;br /&gt;
Het in de nu volgende periode vernieuwde bestuur bezon zich op de situatie, Tot overmaat van ramp kwam er bericht van Monumentenzorg dat als de schoorsteen er in 1997 niet zou staan, de hele subsidie voor dit monument zou worden beëindigd. Het bestuur, inmiddels onder leiding van Jan Reijnen, liet zich daardoor echter niet uit het veld slaan. Het toeval wilde dat op datzelfde moment iemand beschikbaar kwam om de herbouw van de schoorsteen te gaan organiseren. De nieuwe voorzitter had het voor elkaar gekregen dat er uit allerlei potjes weer geld beschikbaar was om althans een begin te maken met die herbouw. Wel waren er twijfels over de haalbaarheid van het totaal van honderdduizenden guldens voor de nieuwe schoorsteen, maar: Nooit geschoten? Altijd mis! Er werd gewoon begonnen. En het lukte. Het gemaal was tussen 1915 en 1918 ontworpen en gebouwd onder leiding van de firma Van Hasselt en De Koning (het tegenwoordige Haskoning). [[File:Schoorsteen staat weer.jpg|left|300px|thumb]]Deze firma werd daarom gevraagd en bereid gevonden hulp te bieden bij die herbouw. Er werd een oud medewerker  ingeschakeld om vakkundige ondersteuning en advies te geven bij de planning en de herbouw, en zo konden er een bestek en nieuwe tekeningen worden gemaakt. Er was met de provincie nog wat gesteggel over de hoogte, want die wilde alleen haar toegezegde subsidie handhaven als de schoorsteen zijn oorspronkelijke hoogte van 40 meter kreeg. In het gemeentearchief in Nijmegen, waar een deel van het archief van het polderdistrict was ondergebracht, werd gezocht naar tekeningen van de oude fundering. Die leken niet te vinden, maar een tijdens de speurtocht in het archief toevallig[[File:kolenloods in verval.jpg|right|300px|thumb]] passerende medewerker ving een woord op, en herinnerde zich nog iets op een kast in de kelder te hebben zien liggen. Dat bleken dus de gevraagde tekeningen te zijn. Uit die tekeningen en na een funderingsonderzoek bleek dat het niet verantwoord was om de schoorsteen hoger dan 35 meter op te trekken. Het maken van een nieuwe fundering zou het werk geheel onbetaalbaar maken. De provincie ging akkoord. Er werd een bestek geschreven en de firma Brink uit Arnhem kreeg de eer te bouwen wat waarschijnlijk de laatste in Nederland met de hand gemetselde schoorsteen zal blijken te zijn. De stenen daarvoor moesten speciaal voor dit doel in zuid Duitsland worden gemaakt. Het zijn zogenaamde strengpers radiaalstenen. Taps toelopende en aan een einde afgeronde stenen van een bijzondere samenstelling.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Kolenloods===&lt;br /&gt;
Omdat de kolenschuur bezig was uit elkaar te vallen als er niet gauw wat gebeurde, werd er in 1996 bovendien een contract gesloten met educatief vormgever Peer Vos die bereid was de nodige herstelwerkzaamheden in eigen beheer en voor eigen beurs uit te voeren mits hij een deel ervan mocht gebruiken voor zijn eigen werkzaamheden.&lt;br /&gt;
Dit faire aanbod nam Baet en Borgh met beide handen aan, want het betekende een aardige verlichting voor het budget van de restauratie. In het resterende deel van de schuur zou na het opknappen een bezoekerscentrum kunnen worden ingericht. Zonder een plek waar bezoekers even kunnen zitten en een kopje koffie drinken onder een voorlichtend praatje, kan een monument als dit niet rekenen op voldoende bezoekers. En die zullen er toch moeten komen want waar koop je anders de kolen van om de machines te laten draaien? Per stookdag gaat er grif een ton kolen door de vuurgang.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Opnieuw vrijwilligers===&lt;br /&gt;
[[File:Ketel3 controle.jpg|left|300px|thumb|De nestors]]&lt;br /&gt;
Toen er een nieuwe schoorsteen en een bezoekersruimte binnen bereik kwamen, kwam bij enkele oude vrijwilligers toch weer de animo terug. Ook bij Jaap Garsijn kroop het bloed waar het niet kon gaan, en hij gooide zich weer met volle energie op de restauratie. De schoorsteen stond er eind 1997. Er werden nieuwe vrijwilligers gevonden, en met hernieuwd enthousiasme werd er elke donderdagavond gedemonteerd, schoongemaakt, gepoetst, en gemonteerd. De stoomketels moesten worden schoongemaakt, de leidingen grotendeels vervangen. Alle appendages moesten worden schoongemaakt en gecontroleerd. Meters moesten geijkt worden. Daarvoor bleek een enthousiaste technicus met eigen faciliteiten te zijn gevonden die dat geheel gratis deed.&lt;br /&gt;
Met hulp van de firma Willems uit Beneden- Leeuwen die gratis de hele elektrische installatie van de gebouwen vernieuwde, kwam ook de elektriciteitsvoorziening veilig en goed voor elkaar. De werkplaatsruimte achter de ketels werd opnieuw ingericht. Er werd een smidse “georganiseerd”. Het krooshek en de vlonders met de trap erheen werden&lt;br /&gt;
vernieuwd. Pakkingen van de ketels werden vernieuwd en lekdicht gemaakt. Het hele ketelhuis werd opnieuw gestuukt. Het metselwerk om de ketels werd gerepareerd en langzamerhand kwam er orde in de chaos en begon de aanvankelijke puinhoop weer op een echt ketelhuis met machinekamer te lijken. Samen met Peer Vos die de kolenschuur had opgeknapt werd er een bezoekersruimte ingericht, met behulp van overal vandaan gehaald meubilair dat hier nog goed bruikbaar was.Doordat er een vrijwilligster werd gevonden die er schik in heeft bezoekers hartelijk te verwelkomen, konden er al in 2000 inkomsten worden gegenereerd om een begin te maken met de organisatie van de exploitatie.De eerste machine kwam begin 2001 klaar. Ketel 1 werd begin van het jaar door het Stoomwezen gekeurd. Inmiddels is begonnen met de restauratie van machine twee. Die zit aanzienlijk meer vastgeroest dan de eerste. Maar nu we weten hoe het moet komt ook die wel voor elkaar.&lt;br /&gt;
[[File:Jan Kamminga.jpg|right|200px|thumb|Jan Kamminga]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Heropening===&lt;br /&gt;
Met het in bedrijf stellen van stoommachine 1 heropende de toenmalige commissaris van de Koningin in Gelderland, Jan Kamminga op 18 mei 2001 het stoomgemaal als museum. De restauratie van De Tuut was al jaren tevoren begonnen en werd pas in 2015 voltooid.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===Onder stoom!===&lt;br /&gt;
Ketel 1 is voor twee jaar goedgekeurd, de schoorsteen blijkt uitstekend te trekken, machine 1 loopt als nieuw en het resultaat is vanaf nu te bezichtigen.&lt;br /&gt;
U zult met ons eens zijn: het is fantastisch geworden. Van het vele vallen zullen we ons spoedig alleen nog het daaropvolgende opstaan herinneren. Dankzij de vele vrijwilligers die er zeeën van hun vrije tijd (en soms zelfs eigen geld) in hebben gestoken.&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3487</id>
		<title>Rondleiders</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3487"/>
		<updated>2026-10-08T11:27:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Wat is [[de route van de rondleiding]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een paar [[Kengetallen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:&lt;br /&gt;
* [[Rondleider omgeving]]&lt;br /&gt;
* Restauratie en [[Heropening]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider stoom]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]&lt;br /&gt;
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal&lt;br /&gt;
* [[Lokatie]] van het gemaal&lt;br /&gt;
* [[Bouw van het gemaal ]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider ketelhuis]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider machinekamer]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Schoorsteen]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider sluizen]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Kolenloods]]&lt;br /&gt;
* [[Grote motoren]]&lt;br /&gt;
* [[Baet en Borgh]]&lt;br /&gt;
* [[Doederij]]&lt;br /&gt;
* [[Het Motorenmuseum]]&lt;br /&gt;
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3486</id>
		<title>Rondleiders</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3486"/>
		<updated>2026-10-08T11:26:12Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Wat is [[de route van de rondleiding]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een paar [[Kengetallen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:&lt;br /&gt;
* [[Rondleider omgeving]]&lt;br /&gt;
* [[https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Heropening | Restauratie]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider stoom]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]&lt;br /&gt;
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal&lt;br /&gt;
* [[Lokatie]] van het gemaal&lt;br /&gt;
* [[Bouw van het gemaal ]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider ketelhuis]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider machinekamer]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Schoorsteen]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider sluizen]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Kolenloods]]&lt;br /&gt;
* [[Grote motoren]]&lt;br /&gt;
* [[Baet en Borgh]]&lt;br /&gt;
* [[Doederij]]&lt;br /&gt;
* [[Het Motorenmuseum]]&lt;br /&gt;
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3485</id>
		<title>Rondleiders</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleiders&amp;diff=3485"/>
		<updated>2026-10-08T11:20:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Deze pagina is bedoeld als een hulpmiddel voor het houden van een rondleiding.&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een rondleiding is bedoeld om de gasten een indruk te geven van het gemaal en ze daarbij ook nog iets te leren. De exacte inhoud van de rondleiding moet bepaald worden door de soort groep. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Lees de [[verhalen]] om sfeerinformatie te krijgen!&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Wat is [[de route van de rondleiding]].&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
Een paar [[Kengetallen]].&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Onderwerpen die behandeld moeten worden zijn:&lt;br /&gt;
* [[Rondleider omgeving]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider stoom]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Geschiedenis van de stoommachine]]&lt;br /&gt;
* [[Overwegingen bij de bouw]] van het gemaal&lt;br /&gt;
*[[Lokatie]] van het gemaal&lt;br /&gt;
* [[Bouw van het gemaal ]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider bedrijfsvoering]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider ketelhuis]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider machinekamer]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Schoorsteen]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider sluizen]]&lt;br /&gt;
* [[Rondleider Kolenloods]]&lt;br /&gt;
* [[Grote motoren]]&lt;br /&gt;
* [[Baet en Borgh]]&lt;br /&gt;
* [[Doederij]]&lt;br /&gt;
* [[Het Motorenmuseum]]&lt;br /&gt;
* Eventueel [[Joan Derk van der Capellen]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&amp;diff=3484</id>
		<title>Rondleider omgeving</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://www.tutiwiki.nl/index.php?title=Rondleider_omgeving&amp;diff=3484"/>
		<updated>2026-10-08T11:18:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Admintutiwiki: &lt;/p&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div&gt;Gebruik voor deze onderwerpen de kaart buiten tegen de gevel van de machinekamer&lt;br /&gt;
__NOTOC__&lt;br /&gt;
==Basis==&lt;br /&gt;
[[file:Kaart 8 stoomgemalen.jpg|right|500px]]&lt;br /&gt;
===Waterhuishouding===&lt;br /&gt;
* Waal hoger dan Maas&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* 's Zomers natuurlijke afwatering naar de Maas&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Maas 's winters hoger dan het land&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
* gemaal werkte maar enkele weken per jaar &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* Weteringen&lt;br /&gt;
* [[Restauratie van de sluizen| Sluizen]]&lt;br /&gt;
* Wat is een gemaal eigenlijk&lt;br /&gt;
* dijkverzwaring&lt;br /&gt;
* maasomlegging&lt;br /&gt;
===Sociale geschiedenis===&lt;br /&gt;
* Armoede &lt;br /&gt;
* Slechte landbouwcondities&lt;br /&gt;
===Baet en Borgh===&lt;br /&gt;
* vrijwilligersorganisatie&lt;br /&gt;
* Training van onze vrijwilligers&lt;br /&gt;
==Extra==&lt;br /&gt;
[[Geschiedenis van de waterhuishouding van het land van Maas en Waal]] &amp;lt;br/&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[Geografie van het land van Maas en Waal]]&lt;br /&gt;
* Vroeger ieder voor zich&lt;br /&gt;
* geen molens&lt;br /&gt;
* waterschap&lt;br /&gt;
* [[https://stoomgemalenmaasenwaal.nl/geschiedenis-van-het-gebied/  8 stoomgemalen]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[Rondleiders | Terug naar de hoofdpagina voor de rondleiders]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Admintutiwiki</name></author>
	</entry>
</feed>